Interessante opplysningar om villrein – og tamrein – i Aurland for 100 – 150 år sidan

desember 11, 2016
Jakt i Aurlandsfjellet

Reinsjakt i Aurland for 100 – 150 år sidan

I 1916 handsama Nordre Bergenhus Amt (noverande Sogn og Fjordane fylke) ei sak om reinsjakt i Aurland. Distriktslege H. Bruun busett på Ål ønskte nye jaktreglar, med utvida fellingsperiode frå 2 til 3 veker og fri våpenbruk (alle kaliber).  Dette blei det naturleg nok strid om. Saka vart, underleg nok, handsama av fiskerikomiteen i fylket og enda utan vedtak. Saka har likevel i seg mange verdifulle opplysningar og fornøyelege kommentarar.

Lensmann O. Ohnstad (1847 – 1929) sine opplysningar og vurderingar

Amtmann I. E. Christensen ville ha fakta på bordet, og han vende seg difor til lensmann O. Ohnstad som røynd jeger. Svaret frå lensmannen var svært grundig. Han opplyste at han gjekk i sitt 69., år og at han hadde jakta frå han var 20. Då han tok til som jeger var det nok av villrein i alle fjell. Dei jakta med munnladningsbørser som var laga i bygda. Fredningstida var frå 1. april til 1. august, slik at dei skaut heile vinteren med mars som den beste månaden med godt ver og godt føre. Det var kun dei beste skyttarane, dei sprekaste og mest fjellvande som dreiv jakt. Lenge var Ohnstad den einaste som hadde sovepose, og han skaffa seg først etter å ha jakta i fleire år. Den store endringa kom med Remington rifla i 1870, og bakladningsriflene nokre år seinare.  Det vart felt så mange dyr at reinen var truga med utrydding. Etter nokre år med fri jakt var det så lite dyr i fjella at dei kunne gå i vekevis utan å sjå anna enn smådyr. Det kunne gå år mellom kvar gong ein fekk sjå ein stor reinsbukk. Så kom det eit anna omslag; med store tamreinflokkar. Svært mange tamreinar frå Aurland, Lærdal, Hol og Voss, faktisk fleire 1000-tals, kom på villspor og gjekk etter kvart over til å verta villrein. Dermed kunne ein kring 1900 konstatera at villreinstamma, rett nok ei blanding av villrein og forvilla tamrein, atter var i sterk vekst. Lensmannen hadde sjølv drive med tamrein. For denne drifta var villreinen den største fienden, større enn ulven, fordi dei tok med seg tamreinane og stakk av til nye område. Ohnstad omtala vidare situasjonen i 1916 knytt til to jaktfelt. I det første området som er mellom Bergensbanen og Aurlandsføret, var det for tida lite dyr, blant anna på grunn av den nye jarnbana som stengde trekkvegen mot Hardangervidda. Det andre området som går mellom Borgund- og Hemsedalsdalføret på ei side, og Aurlands- og øvre del av Holsdalføret på den andre hadde bra med rein, og det vart årleg felt fleire hundre dyr. Lensmannen meinte at det vart felt 390 dyr i området, som og omfatta nabokommunar. I tillegg meinte han at 60 dyr kreperte etter skadeskyting. Han skildra jakta som nokså nådelaus, reinsflokkane vart omringa, og så fyrte dei laus så lenge det var von om å treffa eit dyr. Viss dette heldt fram, ville heile villreinstamma raskt vera utrydda. Reinane var lette å fella, dei bar preg av å vera halvville og ikkje slik som i gamledagar då reinen sprang over alle haugar berre på grunn av skriket frå ein ramn eller ein skrattande rypestegg. Lensmannen utelukka ikkje at det kunne vera grunnlag for noko tamreindrift også i framtida. Men han åtvara mot å øydeleggja villreinstamma. Difor rådde han på det sterkaste til at det vart innført fellingskvotar og jaktoppsyn. Han gjekk i mot at jakttida vart utvida, 8. til 21. september ville vera den beste perioden.

Amtmannen sin merknader

Amtmann Christensen festa lit til lensmann Ohnstad sine merknader, og skreiv rett ut at det ville bera rett til Bloksberg om ein slepte allting laust med omsyn til våpen og jakttid.

Bruun sine merknader

Bruun meinte det var uproblematisk med utvida jakttid. Ein kunne regulera det heile med å berekna kor stor villreinstamma var, og så fastsetja kvotar utfrå dette. Det heile kunne passast på av jaktoppsyn. Alt i alt ville dette ivareta grunneigarane sine interesser og gje inntekter til bygdene. Kaliber og siktemiddel ville han ikkje ha restriksjonar på, han ville opna for det dei kalla finkalibra sportsvåpen.

Aurland kommune sitt syn

Aurland herredstyre (Kommunestyret) handsama saka og uttrykte seg i store ord; Norske høgfjell utan villrein ville vera eit stort minus i Noregs herlegdom. Å satsa på tamrein lagt til eit avgrensa område etter avtale mellom Aurland, Lærdal, Borgund, Ål, Hol og Hemsedal ville vera like urealistisk som å etablera eit sameint Europa. Dei åtvara om å sleppa til for mange sportsjegarar, reinsjakta på høgfjellet skulle først og fremst realisera bøndene sine lysaste draumar. Dei åtvara og mot å etblera eit eller anna offenteleg vesen til å styra reinsjakta. Aurlendingane er ikkje forbrytarar, og eit jaktoppsyn kunne gjerne koma sjølv om dei hadde lita tru på at det blei effektivt. Det beste oppsynet ville vera at jegrane heldt kvarandre litt i øyrene, og at den vanlege norske misunninga fungerte.  Heilt konkret rådde dei til at ingen jeger kunne fella meir enn 2 dyr, rett nok slik at eit jaktlag samla kunne fella tilsvarande 2 dyr pr. jeger. Staten måtte betala for jaktoppsyn, våpenbruken skulle vera fri og jakta skulle gå føre seg i tida 8. til 23. september.

Knut Berg sine merknader

Knut Berg frå Sokna kommenterte framlegga frå Bruun. Han gjekk sterkt i mot utvida jakttid og fri bruk av våpen, som han sa var direkte inhumant. At Bruun tala bøndene si sak, karakteriserta han som rein bløff, det var sportsjegrane si sak han tala.

Generalkonsul Hugo Mowinchel sine merknader

Mowinchel, med adresse Vestre Aker, peika på at strengare våpenreglar hadde gjort det lettare å vera villrein, slik måtte det vera også i framtida. Dei finkalibra våpena var reine mordarvåpen som ikkje måtte nyttast. Villreinen måtte ha fred før paringstida, difor var jakttida frå 1. til 15. september best. Då er og kjøtet best, og veret mest lagleg for jegrane.

Framlegg frå Kristians amt

Kristians Amt (noverande Oppland fylke)  sende framlegg om å totalfreda villreinen i 5 år

Saka utsett

Amtstinget (fylkestinget) utsette heile saka og bad om å få fråsegner frå kommunane. Slik enda saka i 1916.

(Utdrag frå:  Nordre Bergenhus Amtstings Forhandlinger Aaret 1916 – ved Noralv Distad som har gjort tekstutval og omforma språket frå riksmål til nynorsk).

Bilete er illustrasjonsbilete frå tidl. Lokalhistorisk senter i Aurland

Tips ein ven Skriv ut

http://www.aurland.kommune.no/reinsjakt-i-aurland-for-100-150-aar-sidan.5935904-155908.html

Svartor

desember 1, 2016

Har dreia ei liti skål i svartor. Emnet til denne kjem frå Balestrand, og er teke på ein stad i trestamma der det har vokse ut riknutar (Jostedalen), klaotre (Balestrand, Voss, Hardanger) – meir offisielle betegnelsar er risknutar eller rirkuler.

Svartor er eit interessant materiale. Det kan ha gode akkustiske eigenskapar og har vore brukt i mellom anna hardingfeler og gitarar.

Svartor har og vorte kalla nordens mahogny.

Knivsliping

november 25, 2016

https://www.skarpekniver.com/kniv-info/

Villreinjakti i 2015, Reinheimen-Breheimen

november 14, 2016

Vondt i fingen – etter ca 2 mnd.

november 13, 2016

Det har no gått ca 2 mnd sidan eg skadde peikefingen på venstre håndi.

Det store bildet viser kor mykje eg greier å bøya fingen viss eg: 1.) Masserer med olje 2.) Varmar fingen med hårfønar 3.) Hjelper til å bøya fingen med høgre håndi.

Det nederste bildet til høgre viser kor mykje eg greier å bøya fingen uten oppvarming.

Det øverste bildet til høgre viser kor mykje eg greier å bøya fingen etter at eg har massert med olje + varma opp fingen med hårfønar – men uten å hjelpa til med den høgre håndi.

 

 

 

Det er håpløst og vi gir oss ikke (Jan Erik Vold)

november 8, 2016

I forrige veke ville eg ta ein tur til Holmevatnet. Like nedafor Sætrehaug stod bilen fast, me kom ikkje lenger. Det er vel eit faktum at somme har bedre vurderingsevne enn andre – når det gjeld bilkøyring i alle fall. Kva skulle eg gjera. Hjulspori var speilblanke, og å rygga var vanskeleg. Oppbremsing resulterte berre i at bilen sklei nærmast som ein kjelke, sjølv om han som regel stogga uti laussnøen etter kvart.

Ja, kva skulle eg gjera. Som ein av dei gode, gamle indremisjons-predikantane sa det: «Då rann det meg i hug desse ordi.» Ikkje frå Bøkenes Bok denne gongen – men frå han Joep N. i pipeklubben. Ein gong køyrde han seg bom fast uti ei elv og bilen kom seg verken fram eller attende. Kva skulle han gjera? Jau han laga seg ei god pipestappe og tende fyr. Slik sat han ei stund – om han sa at han tenkte, det hugsar eg ikkje, men eventuelle bekymringar og angst for framtidi plar i alle fall å forsvinna eller i det minste avta i ein slik situasjon, det veit me. Og etter ei stund – so fekk han bilen laus, og han kunne køyra vidare.

Det same gjorde eg. Og under over alle under: Eg fekk snudd bilen, og me køyrde pent og forsiktig ned og heim att.

Observante lesarar bør ikkje hengja seg altfor mykje opp i datoen på bildi. Og for å unngå misforståelsar: Bibelen er truleg den viktigaste boki me har, og bibelsoga var eit fag  som interesserte meg i barneskulen. Men «kyrkjesoga» eller «kristendomslære» eller kva det faget no heitte – det forstod eg ikkje mykje av. Ikkje likte eg det heller.

 

Området ved vegkrysset mellom vegen til Mjølversgardane og vegen til Nigardsbrevatnet – utbetringsarbeid

oktober 25, 2016

Det  vert gjort mykje godt arbeid her i desse dagar. Vegbana vert heva ved at det vert køyrt på god masse som vert henta utanfrå dalen, heilt sikkert i samarbeid med vernestyresmaktene. Til våren skal det leggjast fast dekke, og  om vegaskråningane då vert noko høge so får me tru det går bra og at bilar ikkje køyrer utfor. Sjølve brui skal det ikkje gjerast noko med i denne omgangen, sjølv om det vel må seiast at ho er noko smal. Ho ligg og på solide jernbjelkar og skal tola eit akseltrykk på 10 tonn. Det er og lagt ned to store røyr som skal ta unna vatnet som renn ned ved kvernhuset.

Kvernhuset på Nigardsgrandane

oktober 25, 2016

Det er vel Jostedal historielag som har ansvar og vedlikehold av kvernhuset – det er nok ikkje so lite arbeid. Dei har og ordna i stand renna som skal føra vatnet inn til kverni. Bra, dette ser triveleg ut.

Farleg sving

oktober 25, 2016

Eg har høyrt at godt vaksne  har fortalt at dei har køyrt i 80-90 gjennom denne svingen. Viss ein slik bilførar hadde møtt til dømes ein buss, og det i tillegg hadde vore ein liten unge på sykkel her – so kunne det kanskje muligens ha gått godt.

Kor vanskeleg det er, og kor mykje det kostar å sprengja vekk knausen på nedsida, det veit eg ikkje. Kunnige folk har sagt at Statens vegvesen neppe vil gjera noko slikt. Kanskje kommunen er ein betre instans å kontakta?

Men det er vel so mange som masar på dei.

Sogn Avis: «Sjukdom truleg årsak til nedgang»

oktober 18, 2016

villrein-vestjotunheimen-17-10-2016-sogn-avis-002

Det har vore skrive mangt og mykje om villreinen i Vest-Jotunheimen, og med all respekt for oppsynet og redaktøren i avisa: Kvifor vert – nok ein gong – ikkje rømming til til Breheimen/Ottadalsområdet nemnt som ei muleg forklaring på nedgangen i villreinstamma…….?