Archive for the ‘Reetablering av villrein’ Category

Re-etablering av villreinstamma i Jostedal austfjell

februar 4, 2017

oddvin-fossoy-reetablering-villrein-001

RE-ETABLERING  AV  VILLREINSTAMMA  I   JOSTEDAL  AUSTFJELL

På oppmoding, ber Jostedal bygdalag Luster kommunestyre restarte arbeidet med etablering av ny villreinstamme i Jostedal austfjell, adressert til fylkesmannen, som skissert av staten i forskrift til vernearbeidet. Bygdalaget har fått opplyst at Luster kommune ikkje har nokon økonomiske plikter i dette prosjektet, som fullt ut er under ansvar for staten og prosjektgruppa. I det høve minner ein om at fagansvarleg konsulent uttaler i fagrapporten at han ser ingen problemer verken med økonomi eller leveransar !

Grunngjeving: Det finst mange,  fleire tusen år gamle minner, om gamal fangstkultur i fjellområda i Jostedalen, som vitnar om harde levekår for folk som dreiv denne «sporten» i dei barske fjella.  Ein finn fangstanlegg som ledegjerde, dyregraver og bogastille der fanging av villrein var føremålet. Ein kan vanskeleg sette seg inn i korleis desse folka opplevde dette, men det var eit «tilbod» om å overleve ved hjelp av ressursane i fjellet. Oftast fann dei ei steinhole eller ein hiller til «Herberge» i området. Dette var einaste tilbodet som vern mot kalde haust- og vinterneter, og oftast berre  i dei kleda jegaren sto og gjekk i. Mykje av dette er godt dokumentert for ettertida av dei no pensjonerte jostedalslærarane Einar Ese og Sverre Fossen. Ei stor takk til dei for ein ueigennyttig innsats i dette arbeidet !

Mot dette bakteppet var det ikkje overraskande at staten sine representantar tok inn i verne-forskrifta for fjella Reinheimen/Breheimen mellom Jostedalen, Skjåk og Mørkrid at vernetiltaket skulle generere utsetting av ei ny villreinstamme i desse fjella – som eit avbøtande tiltak i samband med verninga. Prosjektet vart initiert frå fylkesmannsembete, med Hermund Mjeldestad, fylkesmannen sin representant som prosjektleiar. Dei andre medlemmane i prosjektet vart oppnemnde frå Luster kommune.

Gruppa jobba både snøgt og seriøst med prosjektet, inntil fagrapporten frå konsulentselskapet låg på bordet. Då tok frustrasjonen i gruppa overhand og dei avlyste for all framtid vidareføring av prosjektet. Dette med påminning om mislukka utsettinga av rein i dette området ein del år tidlegare,  samt at rapporten tilrådde inngjerding og foring av reinen i ein nærare avgrensa periode.

Med dagens kunnskap er det ikkje til å undrast over dette vedtaket, men mykje talar for at den same gruppa i dag ville ha teke eit heilt anna standpunkt. Ein tenkjer her på tilbodet om moderne GPS-teknologi, der ein enkelt person kan overvake alle rørslene til reinen heile døgnet frå minutt til minutt, frå PC-en på skrivebordet. Dessutan er det kome tilbod om rask og billig helikopterteneste, om det skulle oppstå behov for å samle inn att forvilla rein. Og, i sin ytterste konsekvens kan ein montere utstyr for ubehagelege signal hos reinen, om han rører seg  utanfor ønska område. Jfr. geiteflokken inne ved Bergen, som me såg på TV for ikkje lenge sidan.

Etter det ein kjenner til hadde prosjektgruppa ikkje dekning i fullmakt frå gåvegjevar eller gåvemottakar til å avslutte prosjektet utan fullføring. Vedtaket må difor ha status som førebels  stopp. Dette betyr likevel ikkje noko for saka, då ein forstår det slik at kommunestyret sjølvsagt står heilt fritt til å gjere kva vedtak dei vil. Dette er viktig for saka!

Bygdalaget har ikkje kunnskap om innhaldet i dei ulike partiprogramma for kommunen, det gleder ein difor mykje å ha fått kunnskap om at kommunen sitt nest største parti-Arbeidarpartiet – har programfesta politisk støtte til villreinprosjektet. Me håpar at dei andre politiske partia i kommunen er like positive til prosjektet, sjølv om dette ikkje kjem til uttrykk i partiprogramma. Ein minner her om at det utvilsomt vil gjere denne delen av kommunen meir attraktiv for potensielle innflyttarar. Noko som ein meiner bør ha politisk  interesse. Ein tenkjer her på jegerar som får billige fellingsløyver for villrein, fotointeresserte som finn glede i å feste opplevingar til fotorullen, og ikkje minst alle dei som berre ønskjer å sjå denne fjellets «kardinal» utfolde seg i sitt rette og naturlege element.

Eventuell meir presis kunnskap kommunestyret måtte trenge for å gjere sitt vedtak, kan skaffast fram på minst to måtar. Bygdalaget seg fullt ut til disposisjon for rask framskaffing av ønskjelege opplysningar. Alternativt kan kommunestyret oppnemner eit hurtigarbeidande fagutval, som etter nærare oppgjeven frist legg eit grunngjeve framlegg fram for politikarane – som grunnlag for vedtak i kommunestyret. Det vil vere ein stor tryggleik i arbeidet om aktuelle organisasjonar får høve til å gje kommentar til eventuelle innspel.

Ein kan ikkje sjå eit einaste negativt sakleg argument mot gjennomføring av dette tiltaket for kommunen. Til slutt vil ein difor ta med ei hyggeleg og sann historie til ettertanke: Ein tenkjer på slepping av eit lite tal rein i Stordalen i førre århundre,  eit vakkert og venleg fjellområde mellom Fåbergstølen og Handspiki – med tilhøyrande fjellområde.

I eit ukjent årstal, kanskje like etter midten av 1900-talet, vart eit lite tal rein sett ut på Fåbergstølen, dette samt utbetaling av kjøpesum for reinen var einaste tiltaket. Forbausande fort vart reinen jaktbar og til stor undring for grunneigarane var reinen i utruleg god kondisjon. Einaste ankepunktet mot jakta var at den var dyr for jegarane, for viltoppsynet kravde inn ei ikkje ubetydeleg avgift for kvart dyr som vart felt, noko som gjekk til nedbetaling på kjøpesummen for reinen.

Diverre vart den flotte reinflokken, kanskje 30 – 50 dyr, inndriven og slakta av Lom tamreinlag i 1977/1978, under påskotet «umerka tamrein». Gudbrandsdal herredsrett etterforska saka, men fann det ikkje prova at tamreinlaget hadde gjort noko ulovleg. Ein som var med og jakta på denne reinen fram til 1976 lever den dag i dag i beste velgåande på Gaupne omsorgsenter. Han heiter Leiv Fåberg og var tidlegare grunneigar med jaktrett i Stordalen. Han seiest å ha sine fulle kognitive funksjonar i behold, og – om han vil – kan han gje utfyllande opplysningar i saka.

Til slutt – fylkesmannen kan ikkje sjå vekk frå at einkelte i prosjektgruppa ønskjer å fratre funksjonen, då gjeld det å ha namn på blokka til innspel hos fylkesmannen. Bygdalaget er i arbeid med innsamling av aktuelle namn. Dessutan arbeider bygdalaget med på peike ut personar som skal ta seg av og avklare eventuelle spørsmål frå kommunestyregruppa.

Ein ser fram til eit godt og konstruktivt samarbeid i saka, og høyrer so raskt som mogeleg frå politikarane. Bygdalaget  ønskjer dei folkevalde eit godt nytt arbeidsår !

 

Jostedalen, 22. januar 2017.

Med venleg helsing

For Jostedal bygdalag

 

Aud Fossøy (leiar) sign.

 

PS! Initiativet til oppattstarting av villreinprosjektet i Jostedal austfjell kom frå

pensjonert lærar Einar Ese (også prosjektmedlem) og pensjonert personalkonsulent

Oddvin Fossøy, etter innspel frå medlemmar i Jostedal bygdalag, Jostedal historielag og Luster Jakt- og Fiskelag. Tiltaket har samla uvanleg sterk og brei støtte i Jostedalen.

 

Med helsing                                                                                  Med helsing

Einar Ese – sign.                                                                           Oddvin Fossøy – sign.

Advertisements

Villreinjakti i 2015, Reinheimen-Breheimen

november 14, 2016

Eit vegskilje for årboki Villreinen…?

juni 6, 2016

Siste nummer av årboki, Villreinen 2016, inneheld ein del interessant stoff, men og ein del som eg tykkjer er litt mindre interessant.

Ei bra problemstilling i boki er dette: For Villreinen sliter med salgstallene. Et snitt på 4371 solgte eksemplarer årlig i perioden 2002 – 2015 er alt for svakt. Spørsmålet er: Hva er årsaken til salgssvikten og den labre interessen?

Personleg har eg ikkje noko formeining om at 4371 selde eksemplar er dårleg, umiddelbart tenkte eg derimot at det var eit brukbart resultat for ei årbok om eg trur først og fremst har grunneigarar og jegerar til målgruppe. Og det er akkurat her eg føler at problemet ligg.  Eg meiner at årboki Villreinen i litt for stor grad henvender seg kun til desse to gruppene  der eg har inntrykk av at pengar, trofe, kjøt og jaktopplevelse står i høgsetet, medan lesargruppa ideelt sett burde vore noko breiare samansett. 

At årboki først og fremst henvender seg til denne relativt snevre målgruppa, les eg mellom anna ut fra det redaktøren skriv vidare: Er det utgiveren (Villreinrådet) og undertegnede som gjør en slett jobb? Bør jeg takke for meg, slik at Villreinrådet kan ansette en ny  redaktør som kanskje greier «å løse floken» En redaktør som makter å overbevise villreinjegerne om at de gjør lurt i å betale en hundrelapp ekstra i året, slik at de i ledige stunder kan kose seg med – eller bli forbanna på årboka? 

Her slær redaktøren fast at villreinjegerane er den eine målgruppa. Viss me les vidare, får me vita at grunneigarane i tillegg er den andre målgruppa:  For, det er engasjement vi trenger. Eller er aktuelle saker om villrein og villreinforvaltning av generelt liten interesse for jegere og grunneiere? Er det bare jakta som teller for jegerne og kroner for grunneiere? Det aller siste spørsmålet redaktøren stiller er dessuten eit svært godt spørsmål.

Slik eg ser det, har  årboki Villreinen og Villreinrådet kun i liten grad makta å oppfylla oppfordringi frå professor Reidar Andersen ved Norsk institutt for naturforskning, sentral i prosjektet Villrein og Samfunn (ViSa), ei rådgivende gruppe av forskarar, miljøorganisasjoner og brukere. Han uttalte i 2013 – altso for tretten år sidan: Vi skal ikke ta vare på fjellrein bare for jegere. Nå må vi løfte forvaltningen av villreinen vekk fra denne lille «menighetens» interesser, og gjøre dyret som er Europas eldste kulturbærer til et felles samfunnsansvar.  Om Villreinrådet er einig i denne uttalelsen veit eg ikkje, men eg trudde vel egentleg det. Kanskje rådet ogso har jobba mot noko slikt, det vil eg i utgangspunktet i alle fall tru at dei har gjort.

Professor Andersen var nokso tydeleg då han uttalte seg i 2013: Reinjegerne må i framtida få mindre innflytelse. Det er folk flest som har førsterett til villreinen, ikke en enkelt gruppes interesser. Det er avgjørende at vi slutter å forvalte den siste villreinen vurdert ut fra gruppeinteresser, og med utgangspunkt i den ene arten. I stedet må vi begynne å ta vare på villreinen ut fra en helhetstenkning om økologi og samfunn.  Viss nokon  mot formodning ikkje har fått dette med seg, so står det litt meir å lesa i forskning.no. Kanskje desse uttalelsane er eit resultat av forelda forskning? Det veit eg i tilfelle ikkje noko om, har heller ikkje lese noko frå Villreinrådet der dei klårt og tydeleg erklærer seg ueinige i professor Andersen sine uttalelsar. Skulle ein ynskja å lesa meir om dette, vil eg anbefala NINA Temahefte 27 Villrein & Samfunn. En veiledning til bevaring og bruk av Europas siste villreinfjell.

Eg har sjølvsagt ikkje grunnlag for å koma med lause påstandar om at dagens villreinforskning er påverka av særinteresser, at den er «kjøpt og betalt» på nokon måte. Men eg har enno ikkje sett mange forskarar som kjem i same klasse som salige Terje Skogland . Det har vore gitt ut mange bøker og praktbøker om villrein dei seinare åri, men ingen har enno nådd opp til nivået hans i : Villrein – fra urinnvåner til miljøbarometer. Det var trist at Terje gjekk bort so tidleg.

 

 

 

.

 

 

Godt at det ikkje er rein i Jostedalsfjelli…

mai 8, 2016

2016 helg 001

Det var jamen godt at Luster Kommune i 2011 stogga planane for reetablering av villrein i Luster sin del av Breheimen. Då hadde me resikert å få den farlege sjukdomen Cronic Wasting disease  inn i dei reine og ubesudla fjellområdi våre.

Sidan Fylkesmannen i Sogn og Fjordane dekka alle utgifter, var det lett for oss ukunnige  å gå på denne limpinnen. Nok ein takk til Luster Kommune for ei framtidsretta avgjerd, og ikkje minst takk til Luster Landbrukskontor som gav kloke råd og rettleiing til kommunen i denne saki.

 

Reinsdyrgevir – eldre – frå Jostedalen

april 28, 2016

Fossen bru fiskehus 005

For tidi er det ikkje villrein i Jostedalen.

Det vart gjort eit mislukka forsøk på utsetjing i 1997. Eit nyare reetableringsprosjekt vartt diverre/heldigvis stogga av Luster kommune i 2011.

Fleire hundre rein sporlaust vekke… ?

april 26, 2016

Eg må tilstå at eg vart overraska då eg las dette.

Noko formell utdannining eller kompetanse om villrein har eg ikkje. Villrein vert og  kalla fjellrein  og  tundrarein, og det vitskaplege namnet er Rangifer tarandus tarandus.

Kjært barn har mange namn, og den rimelege forklaringi på kva som har skjedd meiner eg ligg i eit anna namn på dette dyret: Fjellets nomade. Villreinen lever som ein nomade. Sjølv har eg sett villrein ved Styggevatnet/Austdalsvatnet i Jostedalen som har vore merka som tamrein av eigarar frå Lom, og eg vil tru at rein kan vandra relativt lett over mykje lengre stekningar.

Journalisten i Sogn Avis dreg fram sjukdom, jerv og andre rovdyr, hjernemakk, parasittar, hudbrems, ein tøff vinter, sørpesnø – det er heilt naturleg at ei avis jobbar slik i jakti på dramatiske overskrifter. I farten kunne eg ikkje sjå at nedising av beite, snøras og drukning på islagde fjellvatn var nemnt. Og sjølvsagt kan ein ikkje sjå heilt bort frå at noko av dette kan vera medvirkande årsaker.

Det skal bli interessant å sjå nedgangen i villreinstammene i Vest-Jotunheimen og Årdal/Lærdal i samanheng med villreinteljingane i tilgrensande område som Ottadalen Sør og  Nordfjella. Ei slik samanlikning har eg ikkje gjort, men kanskje andre vil gjera det.

«Katastrofemeldingar» tidlegare år om nedgang i villreinstamma i Vest-Jotunheimen har  i alle fall hatt ein påfallande samanheng med rapportar om auke i villreinstamma i Ottadalen Sør.

Per Jordhøy: «Reinheimen og Breheimen Frå pil og boge til lasso og gevær

februar 5, 2016

per j.

Og dette er altso boki eg har kommentert.

Nokre fleire kommentarar til boki: Per Jordhøy: «Reinheimen og Breheimen Frå pil og boge til lasso og gevær»

februar 5, 2016

Denne boki kom ut i 2014. Boki kan verkeleg anbefalast som eit praktverk til alle som er interesserte i villrein! Ho inneheld ogso mange historiske fakta som vil vera verdifulle for ettertidi. Her meiner eg likevel det er rett å supplera og kommentera ein del av det som er skrive, spesielt om Luster, med tanke på at dette kan bli brukt vidare i andre samanhengar, historisk og forvaltningsmessig.  Håpar at nokon vil kommentera og eventuelt korrigera det eg har skrive her.

Nokre kommentarar til det som er skrive om villrein i Luster i denne boki.

Side 59:

Her er det sett av fem linjer med tekst til det prisverdige registreringsarbeidet som Sverre Fossen har gjort. Endå meir utfyllande kunne det ha vore og trekt fram ein del av registreringsarbeidet som vart gjort av Universitetet i Bergen, og som er trykt og utgitt i form av fleire Arkeologiske rapporter. Her har Kjersti Randers med fleire tidfesta dei ulike funna. Ho har og drøfta kor fangstfolka kom frå, og drøfta den sokalla arkeologiske vestgrensa.

Side 196:

Sitat: På vinteren er det mykje snø med islag som gjer det vanskeleg for dyra å koma ned til lavmattene.

Om vinterbeite i Luster, spesielt Jostedalen 

  • I alle fall på 70-talet ved flyteljing av villrein vart det observert rein i Austdalsnosi ved Styggevatnet. Eldre folk i dalen har fortalt dette, og dette bør kunna sjekkast av dei som har tilgang til resultatet av flyteljingane.
  • Både på aust- og vestsida av Jostedalen har det vore tamrein på 1800-talet, og vinterbeitet til tamreinen var neppe basert på fôring. Har ikkje høyrt at manglande vinterbeite var årsaka til at dei gav opp tamreindrift. Derimot veit me at det var fleire konfliktar med stølsdrifti der tamreinen fekk skuldi for å øydeleggja beiti for buskapen.
  • Frå Sverre Fossen si bok ”Rein og reinsjakt i Jostedalsfjelli”:  Tippoldefar min Melchior Larson Kreken miste livet 7. mars 1850 då han vart teken av ei fonn i Geisdalen heimfor Kvitekoven. Han hadde vore i fjellet og sett etter tamrein.  Dette indikerer vinterbeite på fjellområdet Kvitekoven.
  • Vidare frå boki til Sverre Fossen:  I påskehelgi 1966 hadde to jervar jaga laust fem eller seks dyr i Sprongdalsreset. Det vart ogso fortalt at det stod rein i Austdalsnosi .
  • Nok eit sitat frå boki til Sverre Fossen:  I påskehelgi ein gong i 1970-åri kom eg på ski over Geisdalshalsane mot Holmevassosen. Då hadde det ”stått” rein på ein tange på vestsida av Holmevatnet.  Med andre ord ikkje svært langt frå Kvitekoven.

Det som er skrive her, er tenkt som ei supplering til som står å lesa om vinterbeitet i Luster sin del av Reinheimen og Breheimen i boki. Sjølvsagt er det ikkje her dei store fjellviddene med lavbeite som ein finn lenger aust og nord. Men at vinterbeita i Luster kan nyttast viss me får ei reetablering her, er det vel lite tvil om. Og i ein oppstartingsfase av reetableringi, med gjerne ein mindre reinsflokk, kan dei i alle fall gjera nytten. I år med gunstig ver, vil vinterbeitet i Luster kunne avlasta beitene i nord og aust, i alle fall i noko grad, og truleg gjera at stamma i Ottadalen sør kan haldast noko høgare enn i dag.

Side 197

Mislukka utsetjing av rein i Luster i 1997

Sitat: Denne utsetjinga lukkast altså ikkje. Kva som er årsaka til dette, er ikkje godt å seie.

Utsetjinga vart gjort av lokale, entusiastiske og velmeinande amatørar, men med lite eller ikkje erfaring frå reetablering. Planleggingi kunne kanskje ha vore betre.

Frå kunnig hald har det fleire gonger vorte trekt fram at det, i strid med avtalen, var eldre simler i lag med reinane som vart sette ut. Om dette er rett, og om dette er den einaste forklaringi, kan nok diskuterast.

(I Lærdal-Årdal vart det på same tida gjennomført ei vellukka utsetjing. Ogso her var utsetjingi mislukka det første året i 1994, seinare sette ein ut eit lægre tal rein fordelt over fleire år, 18 rein i 1995 og 15 rein i 1996. I 2013 var stamma på 329 dyr før jakti. Det må difor vurderast om ikkje Lærdal-Årdal valde ein meir hensiktsmessig strategi enn det Luster gjorde i 1997.)

Side 198: 

Sitat: Fagfolk vart innleigd, og plan for tiltak vart utarbeidd. Dei fleste tiltaka i planen var ikkje gjennomførbare… 

Det er her truleg tenkt på: Reetablering av villrein i Luster kommune ( https://eies.files.wordpress.com/2014/12/reetablering-av-villrein-i-luster-utkast-1-mai-201012.pdf  ) av fagkonsulent Jonathan Edward Colman, og at tiltaki ikkje var gjennomførbare er helst ein noko lettvint konklusjon.

At lokale, jordnære folk på «grasrotplanet» overprøver det eksterne konsulentar tilrår, kan i somme tilfelle vera eit sunnheitsteikn. Men dette var eit prosjekt som var leia av, og økonomisk støtta av, Fylkesmannen i Sogn og Fjordane, og fagkonsulent Colman har elles samarbeidd mykje med villreinforskar Eigil Reimers, forfattar av fagbøker om villrein, ogso medforfattar i denne boki (Per Jordhøy: Reinheimen og Breheimen.) Det kan difor diskuterast kor klokt det var å stogga prosjektet, noko som førte til at reetableringsarbeidet vart avslutta.

Sitat: Kvar vår eller tidleg på sommaren kjem det bukkar over til Lustersida frå Ottadalen villreinområde.  

”Kvar vår” er vel å ta litt hardt i. Etter 1977 kjenner eg ikkje til at det har vore rein i Vivaskredene før det i 1993 brått var 23 bukkar på beite her. Same året var det sett 14 bukkar ved Bymannsfossen.  Bukkane på beite i Vivaskredene vart færre for kvart år, og etter 1995 kjenner eg ikkje til at det har vore rein i Vivaskredene. Det var likevel bukkeflokkar i fjellet (opp mot 38 i Jostedalsfjelli ) nokre år framover.

Denne ”oppblomstringa” av bukkar på beite i Jostedalen frå 1993 og utover, heng truleg saman med ei stor stamme i Skjåk-området i denne perioden.

Sitat: I Jostedalen kjem dei [bukkane] frå Mysubyttdalen og Tverreggi . Dette er mest truleg dyr frå sør-veststammen. Dei beitar ved Kupevatnet, Styggevatnet og over til Sprangdalen. Bukkane som oppheld seg i Sprangdalen, kan koma både frå sørvest- og søraust-området. 

Personleg har eg sett minst to bukkar ved Styggevatnet/Austdalsvatnet med øyremerkjet til Lom tamreinlag. So ein må ikkje undervurdera villreinen si evne til å trekkja over store distansar. Dei seinare åri har det vore bukkar på sommarsbeite i Kupevassområdet, sommaren 2014 var det kring 20 bukkar. Logisk skulle dette vera dyr frå sørvest-området. Men sidan denne stamma for tidi er liti, kan desse reinane like godt koma frå søraust-området. Spor etter rein på trekk i Handspikiområdet og ved Styggevatnet kan ogso indikera dette.

Villrein i Luster, 3

oktober 13, 2015

kvilande 001

På side 197 i boki er det eit idyllisk bilete av ein kvilande reinsflokk. Dette kan ikkje vera frå Breheimen, derimot er det mykje som tyder at motivet er fanga inn i Vest-Jotunheimen.

Villrein i Luster, 2

oktober 12, 2015

bogastille 1 001

På side 60 er det og eit praktfullt bilete: «Bogestilling i Jostedalsfjelli». Dette motivet har eg aldri funne, verken i Fossen eller mine registreringar. Kan det her ha skjedd eit ombyte, eller har Jostedalsfjelli vorte annleis definerte?

Eg har aldri sett ein bogastilling der det er gjort so mykje arbeid. Kan det rett og slett vera «grunnmuren» til ein overnattingsstad ?