Er villreinstamma i Vest-Jotunheimen i ferd med å bukka under?

dei-siste-reinane

Foto: Einar Fortun/Sogn Avis

Ser me på flyfotoet dei siste reinane i Vest-Jotunheimen? Les meir i Sogn Avis eller NRK, medan Villreinen har ingenting, førebels.

Sogn Avis nemner desse mulege årsakene, utan at lista har klåre prioriteringar:

  • Rovdyr (først og fremst jerv, men også kongeørn)
  • Sjukdom (hjernemakk…?)
  • Auka fotturisme (særleg i regi av Den Norske Turistforening)
  • Ulukker
  • Dårleg beite (truleg nedising av vinterbeitet…?)
  • Menneskeskapte inngrep

NRK har ei tydelegare  prioritering av årsakene: Jerven får mykje av skulda.

Slik denne bloggen ser det, er me no komne i ein avorleg situasjon, og det er heilt på sin plass at fjelloppsynet i Luster no slær alarm. Fjelloppsynet er no elles kjend for å vera ein jordnær og stø kar som ikkje fyk opp for ingenting!

Villrein-bloggen håpar på ein edrueleg og balansert debatt, men at det likevel vert gjort det som kan gjerast. Viss situasjonen er slik den ser ut til å vera, så er dette alvorleg.

45 kommentarar to “Er villreinstamma i Vest-Jotunheimen i ferd med å bukka under?”

  1. eies Says:

    Dette er alvorleg, og eg vil prøva å kommentera dei ulike årsakene.

    ROVDYR.
    Kongeørn kan ta reinkalvar, og mindre dyr, ma. ved å punktera lungene og venta til dyret fell om.
    Ulven er vel tradisjonelt det dyret som lever av rein, ma. i Nord-Amerika. Ulv har me ikkje her (enno heldigvis…)
    Jerv får i papirutgåva av avisa skulda for å ha teke rein, seier fjelloppsynet. At jerven kan ta reinskalvar, trur eg nok. Ved ekstreme føreforhold også vaksen rein. Eg vil likevel tru at det er svært vanskeleg for jerven å avliva ein frisk rein under “normale” føretilhøve. Kan det tenkjast at jerven har funne daud eller svak/skadd rein og at han har avliva desse? Det verkar meir truverdig. Det er ikkje så mange år sidan at Per Jordhøy (ein av våre mest anerkjende villreinforskarar) var i Banksalen i Gaupne og svara på eit spørsmål frå landbrukssjef Skjerdal om jerven kunne tenkjast å vera ein årsak til det låge kalvetalet i Vestjotunheimen-stamma. Jordhøy tona ned, ja, nærmast bagatelliserte jerven sin eventuelle innverknad i slike høve. (Viss eg minnest feil, må nokon korrigera meg!)
    Etter det eg har lese av anerkjente villreinforskarar som Terje Skogland og Egil Reimers, vert ikkje jerv rekna som noko problem i villrein-samanheng. Jerven vert først og fremst rekna som eit åtseldyr på rein.

    Kva skal då me armingane tru på? Forskarane eller dei på grasrota? Ikkje godt å seia. Forskarar har teke feil før. Kanskje er det ekstremt og unaturleg mykje jerv i Jotunheimen no…

    SJUKDOM les i Villreinen:
    http://www.villreinen.no/VillreinenNyheter.htm#hjernemark (Om hjernemakk mm.)
    https://eies.files.wordpress.com/2007/05/svelgbrems1.jpg (Foto av brems-larvar i rein)

    AUKA FOTTURISME. Studer dette kartet frå Hardingervidda, arealet villreinen brukar er merkt med grått, turstiane til Den Norske Turistforening er merkte med raudt: https://eies.files.wordpress.com/2007/05/img015__sommar1.jpg
    Mange har nok enno ikkje fått opp forståinga for dette store problemet. Løysinga trur eg må bli større bruk av guida turar i utsette område.

    ULUKKER. Td.: http://www.villreinen.no/VillreinenNyheter.htm#GravdUt

    DÅRLEG BEITE: Klimaet her vest gjer at vinterbeitet kan isa ned i periodar. Brå forskifte om våren kan vera skadeleg, brå overgang til næringsrik kost kan ta livet av rein.

    KLIMAET [gløymde diverre] Isbreane smeltar. Viss reinen vert tvinga ned på halvøya, får han då ikkje tilgang til snøbrear sommarstid der han kan unngå brems-fluga. Eit mildare og fuktigare klima er ugunstg med tanke på nedising vinterstid, endring i plantelivet, gunstigare for sjukdom og parasittar.

    MENNESKESKAPTE INNGREP: Vegar(alt frå motorvegar til turiststiar) som stengjer for gamle trekkvegar, kraftutbygging, hyttebygging… Forskning har vist at reinen særleg er var for uro i fjellet.

    Utan tvil er dette det største problemet for villreinen i Noreg i dag. Diverre har næringslivet inkludert turistnæringa store vanskar med å innsjå dette. Kan kanskje koma attende til dette…

    For meg verkar det som om det er summen av fleire negative faktorar som har gjort at reinstamma no held på å bryta saman.

  2. Jon Bonde Says:

    Oppfatter forrige kommentar som en bagatellisering av rovdyra sin evne til å drepe rein. Hvert år dokumenteres et stort antall tamrein drept av jerv og kongeørn, både kalver og voksne dyr. Dokumentasjon utføres av SNO. All litteratur om jerv fremhever at reinsdyr er jervens viktigste byttedyr. All kunnskap om kongeørn tilsier at den også i hovedsak er knyttet til områder med reinsdyr, og de aller fleste kjente reirlokaliteter i Norge er samlokalisert med kalvingsområder for tam- eller villrein.

  3. eies Says:

    Gode bonde (viss det er det du er…): Du kjenner kanskje uttrykket “Mens graset gror, døyr kua.” Eg er redd for att medan me driv og diskuterer jerv, så døyr reinane i Vest-Jotunheimen.

    Desse villreinforskarane: Egil Reimers, Terje Skogland, Per Jordhøy og professor Reidar Andersen vil eg tru alle er glade i villreinen. Eg kan ikkje sjå at nokon av dei trekkjer fram jerven som noko større problem for villreinen i Noreg. Jerven er ein åtseletar og ein klønete jeger, tek sjuke og svake dyr seier “bokji”. Men sau er eit lett bytte. Når snøtilhøva er slik at jerven flyt oppå medan reinen søkk, kan han likevel ta frisk rein. Viser elles til det eg har skrive over og tidlegare på denne bloggen.

    Ut frå det media fortel, er nok jerven eit mykje større problem for sauenæringa enn for villreinen. Trur du skal konsentrera deg om det. Der skal eg støtta deg.

    Jerven skal, framleis i følgje “bokji”, ikkje vera noko trugsmål mot ei sunn og frisk villreinstamme, snarare tvert i mot. Men viss reinen i Vest-Jotunheimen er sterkt pressa av sjukdom (hjernemark, brems, andre parasittar), nedising av beite vinterstid, giftig beite/planter, ulukker, uroing, hindringar som gjer at reinen ikkje får nytta heile fjellet fritt lenger, då kan kanskje jerven vera dropen som får begeret til å flyta over.

    Eg er absolutt ikkje mot ei redusering av jervebestanden, viss det viser seg at det er det rette. Absolutt ikkje!

    Men me bergar nok ikkje villreinen ved å rydda ut jerv og kongeørn, Jon. Så enkelt er det nok ikkje! Jerv og kongeørn har vel også eksistert parallelt og saman med rein sidan før steinalderen her til lands.

    For villreinen i Noreg er det menneske og menneskeskapte aktivitetar i fjellet som er det verste. Her er nok mennesket det største rovdyret.

  4. fos Says:

    Lat oss i alle fall håpe att villrein greier seg, Om villreins stammen i Ottadalen skulle vekse seg stor, er de da håp om att den vil byrje å trekke over til stammen i Vest-Jotunheimen? Om svaret er ja så er vel denne stammen nøkkelen til mykje i region her!

    Etter som eg har høyrt, snakka med folk som har levd av og med rein, skal me ikkje bagatellisera jerven og herjinga den gjer i reinsflokka.

  5. eies Says:

    Du målbær gode tankar, fos, og eg veit at i alle fall fjelloppsynet vårt er samd med deg. Eg er litt meir reservert, då eg tvilar på at slike tankar får gjennomslag blant vilt-forskarane. Og dei har stor (all…) makt, like it or not! Men metoden bør absolutt prøvast, og eg håpar inderleg at eg tek feil, her.

    I ein mager, vinterfelt jerv var 82% av mageinnhaldet rein. Ingen grunn til å leggja skjul på det. Eg mistenker deg og Jon for å tilleggja meg den meininga at eg bagatelliserer rovdyrdrap. Det ser eg ingen grunn til å gjera. Men eg er heller ingen rovdyrhatar. Viss situasjonen i Vest-Jotunheimen er kritisk, skal eg gjerne forsvara ei utrydding av jerven i dette området, for ein kortare periode. Sidan jervestamma for tida ser ut til å vera meir levedyktig enn villreinstamma. Men dette kun som ei kriseløysing.

    Eit berekraftig fjellområde skal ha plass til både rein og jerv.

    Men ynskjet mitt for denne debatten var at han skulle vera “edrueleg og balansert”. Og det vert han ikkje viss me skal setja jerven som villreinen sin hovudfiende.

  6. Christian H. Says:

    Støttar deg fullt ut i drøftinga av moglege årsakar Einar. Reinen i Vest – Jotunheimen er sjuk og skrøpeleg og truleg eit lettare bytte for rovdyr enn elles.

    Trur ein må leite etter årsakar om kvifor bestanden er i dårleg kondisjon, kvifor spesielt simlene ikkje nyttar tidlegare beiteområder som før, kvifor flokken har Noregs lågaste kalvetal (trur det er noko rundt 0,4 kalv per simle), kvifor det var 13 sjølvdaude dyr i 2007 (truleg av hjernemakk), og kvifor det er mykje hud- og svelgbrems i flokken.

    Menneskeleg forstyrring er utvilsamt ei av årsakane (kanskje den mest alvorlege?), klimaforandring med mindre snøfonner sommarstid og dermed meir brems kan vere ei.. Og meir nedising som du nevner Einar.
    Hjernemakk? kva er årsaka til dette? kanskje det blir meir hjernemakk på allereie sjuke dyr? Eller kanskje dei tåler hjernemakk mindre når dei er sjuke? Kanskje milde vintra fører til at meir hjernemakk overlever vinteren i jorda/på graset, (i sneglar?)..
    Kanskje flokken er innavla? Få bukkar deltek i forplantinga og i små bestandar over mange år kan nok dette bli eit problem. Har ikkje høyrt om dette i Noreg då, men det er fokus på dette i Finland og der er det vist eit problem (truleg fordi dei har forska på det der, men ikkje her..).

    Uansett er sjølvsagt sjuke dyr eit lettare bytte for jerv. Men det er nok ikkje klokt å kun skulde på rovdyr når det openbart også er andre alvorlege problem som ligger bak. Villrein og jerv har jo sameksistert like lenge som dei har vore på jorda..

  7. Tomas Says:

    Me kan fjerna alt av jerv i dette området, berre me bergar villreinen.
    Dette skriv du Einar.

    Kan me fjerna alt av jerv i dette området for å berga sauen?

  8. eies Says:

    Til Tomas: Du må vera snill og sitera meg rett. Eg skreiv: Viss situasjonen i Vest-Jotunheimen er kritisk, skal eg gjerne forsvara ei utrydding av jerven i dette området, for ein kortare periode. Då meinte eg dette som ei kriseløysing, altså ikkje permanent.

    Me bergar verken sauen eller den norske bonden ved å fjerna jerven. For å berga den norske bonden treng me ein annan landbrukspolitikk. Det trudde eg du og eg var einige om, Tomas.

    Til Christian: Så fint at du fylgjer med på gamle trakter🙂

  9. JAa Says:

    Er det ikkje slik at det er jerven si oppgåve å ta ut dei sjuke dyra i ein stamme for å gjere reinstamma som heilheit så levedyktig som mogleg? Trur eg har høyrt noko om evolusjon osv ei eller anna gong.. Men det er klart at det er eit problem for reinstamma viss heile flokken er sjuke og skrøplege.

  10. fos Says:

    Einig i att me ikkje skal gjera detta til ein debatt for eller mot rovdyr. Men de er val vanskeleg å komma utanom att jervebestanden på Lustrahalvøya har vore aukande siste åra. Sauebøndene på sørsida og i Offerdalen har hatt svært høge tap av sau siste åra. Har ikkje tall her men kan skaffe dei om de er interesse for de.
    Om reinsdyra i utgangspunktet er i dårleg form så er de klart dei er lettare bytte for rovdyra, samstundes er de sånn att om ikkje rovdyra hadde teke dei så hadde dei vel daua om ikkje lenge av andre årsaka.

    Største trussel for villreinstammane er nok ikkje rovdyra men menneska.

    Bukken i Båten, veit du om de er noko slektskap mellom stammen i vest-jotunheimen og stammen i Ottadalen? Finst de gamle trekkruter mellom dei?
    Er tamrein drift eit problem for stammen i vest-jotunheimen i dag? Veit att for ein del år sia var de ein god del villrein som vart tamrein, rykte sa i alle fall de. Finst de i dag tamreinselskap som grensar opp mot grensene til rein i vest-jotunheimen?

    Om de er eit lite håp att rein i Ottadalen skal trekka over mot vest-jotunheimen så bør vel dette prøvast. Men da lyt ein ha jaktstopp i Ottadalen villreinområde.
    Sidan dette blir eit nasjonalt problem blir de vel staten som lyt inn og bestemme. Med andre ord så kan ikkje lokale inntekter vera de som bestemmer. Trur og detta hadde vore bra for villrein her i dalen.

  11. eies Says:

    Ja, tal for sauetap på Lustrahalvøya dei siste åra, hadde vore svært interessante. Spesielt om sauetapa her med villrein prosentvis har vore større enn andre stader utan villrein. (Veit at det var svært store jerve-tap i Offerdalen i sommar, men det hadde vore interessant med tal frå dei siste 10 – 20… åra.)

    Ut frå kart mm. i NINA Temahefte 27: “Villrein og samfunn”, side 19, høyrde Ottadalen (Reinheimen) og Jotunheimen til same hovudregion (Antatte tidligere hovedregioner i Sør-Norge hvor det har vært stor intern utveksling av dyr) Sagt med mine ord så var altså reinen i Ottadalen og i Jotunheimen “same stamma”!

    Eg har ikkje høyrt at tamrein er eit større problem i Vest-Jotunheimen no, i motsetning til tidlegare. Har inntrykk av at flokkane vert henta viss dei kjem inn på “feil” område. Men dette veit nok fjelloppsyn Einar Fortun meir om. Han burde svart på dette.

    Eg fryktar at svaret frå beitekonsulentar og andre fagfolk, på ynskjet om jaktstopp i Ottadalen, blir om lag slik: “Vinterbeita er i dag hardt presset. En økning i stammen vil medføre sammenbrudd/krakk i lavmattene i vinteroppholdsområda. Det frarådes på det sterkeste å gå inn for en økning i villreinstammen i (Sør-)Ottadalen”.

    Einig i at det er eit nasjonalt problem. Ein annan ting er at Ottadalen Villreinnemnd (med 1 repr. frå Luster) bør sjå heile området (inkl. Luster) under eitt. Dei bør også, heilhjarta, støtta ei reetablering.

    Og som sagt: Viss du hadde fått ein uttale frå Einar Fortun om dette, så hadde det gagna diskusjonen.

  12. Tomas Says:

    Ein anna landbrukspolitikk inneber endra rovdyrpolitikk. Ta ein prat med dei styrande i Luster, dei har jo snakka me “veggen” i departementet….

  13. eies Says:

    Eg tykkjer ikkje at ein positiv diskusjon kring den katastrofale situasjonen til villreinen i Vest-Jotunheimen, skal enda opp i kverulering kring norsk landbruk og jerv. Det vert for snevert. Og dessutan ei avsporing.

    Difor lagar eg ein ny tråd der dei som ynskjer å diskutera dette kan leggja inn kommentarane sine. Også dette er ein viktig diskusjon, men ein annan diskusjon.

    Men eg ser heller ikkje bort frå at i den store samanhengen kan dette vera ein viktigare diskusjon.

  14. eies Says:

    Den (truleg) største guruen innan villreinforsking: Per Jordhøy uttaler: Sjølv om det framleis finst jerv her i landet, synest arten å ha lite å seia for stamma av villrein i noko av villreinområda. (NINA Rapport 227, 2007))

    (No kan det sjølvsagt innvendast at desse h……. fagfolki har f.. ikkje greie på nokon ting. Få dei ut frå desse kontori der dei sit og pønskar ut jæ…skap og skjema som me skal plagast med. Få dei ut i skogen og lat dei møta vanlege folk, me so e ute i skog og mark.)

    Men uttalen ovanfor kan vel vanskeleg mistolkast…?

  15. ha Says:

    Om den godaste Per Jordhøy seier at jerven ikkje har noko å seie for villreinstammen i sin rapport fra 2007 så er det på grensa til at den er lite relevant i dag. Den rapporten vart ferdigskriven siste halvdel av 2006 eller fyrste halvdel av 2007.

    Som du siterer fra rapporten: Sjølv om det framleis finst jerv her i landet

    Han kan umogleg ha oppfatta at jervebestanden har vore aukande dei siste åra. For 10år sidan så vart eg oppglødd over å finne jervaspor i fjellet. I dag så er det ikkje noko uvanleg å finna desse spora. Det vert stadig kortare tid mellom kvar gong.
    Sjølv om me veit at det i løpet av nokre fåe år er tekne ut mange jervar på jakt eller av SNO-sine folk.

    Men det er som du seier ikkje berre jerven som har skuld i tilbakegangen til reinen. Menneskja og vår framferd i naturen har stor betydning. Noko dei har erfart fleire stader i landet. Reinen på Hardangervidda står og stanger mot jernbane og veg og tårer ikkje kryssa desse for å koma på betre beiter. Det er fleire som meiner at hardangervidda burde vere stengd om vinteren! Da hadde reinen kunna brukt dei gamle beita sine.

    Me får vona at reinsstammen klarar seg.

  16. eies Says:

    Ja, det er muleg at jervebestanden har auka så raskt at fagfolki ikkje har fått oppdatert seg. Når det gjeld Hardangervidda er det tydeleg at reinen ikkje beitar der det er tett nett av turiststiar.

    I Vest-Jotunheimen brukar simler og kalvar berre ein liten del av området, og mykje mindre enn dei gjorde tidlegare. Eit område mest fri for brear, etter det eg forstår. Er det forstyrringar også her som har jaga dei vekk…? Kva slags…?

    Bukkane er som kjent ikkje så vare for forstyrringar, dei toler meir.

    Og eg forstår det no slik at ingen vil gi rovdyr åleine skulda for krakket i stamma…

  17. LT Says:

    Eg meinar at fostringsflokkane dei siste åra har gått i det same området. Dei har skjeldan vore nord for Krokadalen. Eg meinar at ein burde prøve å lokke reinane nordover. Kansje med noko so enkelt som saltsteinar?
    Området mellom Krokadalen og Skjolden er stort og det er skjeldan folk der. Det er også snøfonner der langt utover sommaren. Snøfonner er mangelvare på Kinsedalsfjellet. Det er mulig at det blir mindre hjernemakk viss dyra flytter seg til eit nytt område??
    Ellers hadde det sikkert vore fornuftig med litt friskt blod inn i stammen.
    Kva med å hente inn nokre ungdyr frå ein annar stamme?

  18. fos Says:

    Då lyt eg gratulera Bukken i Båten ( eies ) med mykje spalteplass i Sogn Avis i dag. Flotte greie.

  19. alb Says:

    Når det gjeld jervestamma i landet so har den stabilisert seg på ca. 25-50 % over det nasjonale målet. Det er med andre ord rom for å ta ut ein del jerv utan at stamma vert trua. Når det gjeld begrepet “stamme” her i området so kan eg opplyse at her ikkje skal vere ynglande bestand av store rovdyr i denne regionen, men at streifdyr kan førekomme. Dette har stortinget bestemt.
    Tapstala for sau i Offerdalen er svært høge. Sist sesong tapte ein brukar 47% av lamma. Tapte 82 av 173 lam.
    Når det gjeld reinstammen og årsaken til at den er so liten er me vel enige alle i at grunnen er samansett, men ein bør kanskje gjere noko med det ein kan gjere noko med. Å ta ut ein del jerv vil utvilsomt gagne både reinstamma og sauenæringa.

  20. eies Says:

    Ja, i dag har nok eies alias Bukken i Båten hatt sine 15 minutes of fame som Andy Warhol skreiv det: Stort oppslag i Sogn Avis og so attpåtil å bli sendt i radioen frå NRK Førde…

    Føler likevel at eg vil poengtera at dette er det Tor Y. som skal ha æra for, viss det er noko æra då… Å leva opp til tittelen Villreinekspert, vert ikkje enkelt, men eg har overlevt med andre titlar, so det skal nok gå denne gongen også.

    Til alb: Du skreiv ein balansert og grei kommentar! Jerven tek sau og også rein. Eg er veldig glad for at du skriv at grunnen til krakket i stamma er samansett. Eg fekk ikkje det intrykket frå NRK Sfj for nokre dagar sidan. Der vart det presentert slik at ein nærmast kunne tru at jerven var den einaste og største syndebukken. Difor dette engasjementet mitt.

    Eg er, og var, livredd for at eit sterkt fokus no på jerveplaga, ville fjerna fokus frå det som truleg er den eigentlege årsaka til det som held på å skje i Vest-Jotunheimen.

    Sagt på endå ein måte: Viss all jerv vart utrydda i Vest-Jotunheimen, så vil reinstamma truleg verta borte om få år, likevel.

  21. Christian H. Says:

    Fin artikkel på nettsidene til SA! Flott at du engasjerer deg for villreinstamma for eg fryktar at DN nok ikkje kjem til få gjort stort. Den beste kompetansen (på denne stamma) og dei beste forslaga trur eg kjem frå lokalt hald. Og det vert nok dei lokale som eventuelt må setje ulike forslag ut i live, sjølv om det sikkert vil vere mykje både økonomisk hjelp og andeleg støtte å hente:-)

  22. Tomas Says:

    Snakka med ein tidlegare bonde på Sørheim i sommar. Han og mange med han har slutta med sau som vart(vert) sleppt på fjellbeite i Sørheimsfjelli. Etter at sauetalet har gått nedover har antal reinskalvar gått nedover…Påstand frå han: Jerven tek no reinskalvane i større grad no når sauene forsvinn meir og meir.

  23. eies Says:

    Situasjonen for reinstamma i Vest-Jotunheim ser no ut til å gå utfor stupet. I ein slik situasjon må alle rimelege og konstruktive tiltak prøvast:

    – Saltsteinane som LT nemner må ut i terrenget så snart som råd er.

    – Importer gjerne nokre bukkar for å gi “nytt blod” til stamma.

    – Kontroversielt er det, men eg ser heller ikkje bort frå at ei lokal og tidsavgrensa nedskyting/fjerning av jerv i området må prøvast, gjerne i regi av DN. Eit slikt forsøk kunne truleg gi forskarane ny kunnskap om korleis jerven verkar inn på reinstamma.

    – Fleire gode forslag er eg sikker på at landbrukskontoret og fjelloppsynet vert glade for. Desse treng støtta vår no.

    Men diverre, eg er redd for at sjølv om dette vert gjort, så har me likevel ikkje berga villreinen i Jotunheimen. Den eigentlege årsaka er likevel ikkje fjerna. Men for all del: Eg skulle ynskja at eg tok feil her!

    Men alt må prøvast. Som Christian antyder: Det er slett ikkje sikkert me skal stola på at DN kjem inn som ein reddande engel i siste sekund. Initiativet trur eg må koma frå grasrota.

  24. Kjell Says:

    @Eies
    Har du kilden til dette bildet
    https://eies.files.wordpress.com/2007/05/img015__sommar1.jpg ?

  25. eies Says:

    Skal prøva å finna det ut.

    Bildet illustrerer uansett tydeleg kor villreinen på Hardangervidda finn leveområdet sitt – sett opp mot DNT-stiane og turisthyttene på vidda.

    Dei som meiner at reinen på Hardangervidda lever i beste velgåande, bør studera dette kartet.

    Kanskje DNT kan hjelpa deg?

  26. LT Says:

    Enig med eies at alt må prøvast.
    Eg er veldig enig med eies at ei tidsavgrensa fjerning/nedskyting av jerv må prøvast. Jerven har kansje meir å sei enn me trur. Jerven tek nokre dyr men i tillegg så jagar den på flokken heile vinteren og det kan føre til at simla kastar kalven. (0,4 kalv pr simle)
    Viss jerven jagar på flokken når den prøver å trekke innover/nordover, søker den kansje tilbake til “trygge og opne” Kinsedalsfjellet.

  27. Tomas Says:

    Einar:

    http://www.rovviltportalen.no/content.ap?thisId=500038029&language=0

  28. eies Says:

    Interessant side, Tomas. Denne har eg ikkje studert så mykje enno. Kanskje litt overraskande at gaupe tek fleire enn jerv, men det er vel sidan dette gjeld tamrein.

    Elles er eg einig med Lasse i at me i ein ekstrem situasjon også må prøva eit kontroversielt forslag som å fjerna så mykje jerv ein kan i Vest-Jotunheimen. Håpar DN er modige nok til å vera opne for eit slikt forslag.

    Men eg fryktar likevel at dette ikkje er nok.

  29. alb Says:

    Til orientering.
    Eit forskingsprosjekt i Finnmark og Troms i sommar, der dei har radiomerka 10 gauper, viser at gaupa drep mykje meir enn før antatt.
    Ei merka hanngaupe kan ha lagt ned so mykje som 100 reinsdyr i løpet av ein sesong, og mykje tyder på at denne gaupa ikkje er verre enn andre gauper. Forskinga viser at hanngaupa er ein overskuddsdrepar.
    Det er vel all grunn til å tru at gaupene her i området er like glupske og at dei og kan vere ein stor trussel mot rein og andre beitedyr.

    Til slutt: Lukke til med DN, men eg trur det er lettare å flytte fjell.

  30. eies Says:

    alb: Dei tala du viser til ser eg ingen grunn til å tvila på. Det er vel noko av det same han Tomas ville syna med den linken han viste til.

    Men dette gjeld tamrein, og det vert for meg landbruk, og difor høyrer det kanskje mest inn under https://eies.wordpress.com/2009/01/06/rovdyr-og-norsk-landbrukspolitikk/

    Det eg veit om tamreindrift er høgst mangelfullt. Rykta seier at deler av tamreinnæringa i Finnmark driv reine rovdrifta. På større og større deler av Vidda vert vinterbeita og lavmattene øydelagde (for 30 år fram i tida) på grunn av at reineigarane (av grådigheit…?) vil ha eit mykje større tal rein i flokken enn det er beite til. Dette fører i neste omgang til at mykje tamrein er i dårleg kondidsjon om vinteren, svake og utsette for sjukdom. Slik rein er eit lett bytte for rovdyr som jerv og gaupe. Om dette er ein rimeleg forklaring på litt av rovdyrproblemet i tamreinnæringa, kan eg sjølvsagt ikkje seia med 100% sikkerheit. Har eg teke feil, skal eg beklaga det. Dette veit eg for lite om.

    Når det gjeld det du skriv om DN, så baserer du heilt sikkert det på lengre erfaring.

    Eg fryktar det verste, eg og. Mi vesle erfaring med byråkratar i ulike direktorat, er at ein stundom kan få ei kjensle av å bli møtt med ein enorm arroganse. Om byråkratane forstår dette alltid, veit eg ikkje. Å takla ein diskusjon med fagfolk kan vera vanskeleg for “folk flest”, som politikarane seier det.

    Du ynskjer lukke til med DN. Den lukkynskjinga trur eg me kan ha god bruk for, alle me som kjempar for å berga villreinen. For uansett, det er vel DN som sit med makta. Men eg tykkjer likevel me er nøydde til å gjera noko og kjempa for det me trur på.

    (Når det gjeld det eg har skrive om tamrein, studer gjerne desse linkane:

    http://org.umb.no/etikkutvalget/Utallelser/REINDRIFT.htm – særleg avsnitta “Rovdyr” og “Reduksjon av reintalet”

    http://miljovernforbundet.no/render.asp?articleno=1747 – Særleg asnittet: “Rovdyr spiser svake reinsdyr” )

  31. alb Says:

    Eg vil ikkje påstå at eg er nokon reinekspert, men eg er klar over at det er forskjell på tamrein i nord og villrein i sør.
    Viser til raporten i forrige innlegg der det går fram at 80% av dyra gaupa tek er kalvar. Dette er nok kanskje svake dyr, men neppe sjuke dyr. Dette skjer i nord og det skjer nok ikkje her.
    Å lese informasjon på sidene til miljøvernforbundet der dei legg fram sine eigne meiningar og synsing som fakta vert for meg feil. Innlegget inneheld mykje faktafeil og dessutan vert ei næring stempla som svindlarar. Men miljøvernforbundet burde no komme på bana og kjempe for villreinen som Noreg har eit særskilt ansvar for.

  32. son Says:

    Eg berre lurer på ein ting.Korleis veit gaupa om det er jordbruksrein eller villrein ho tek?

  33. eies Says:

    son: Kven er det no som har sagt at gaupa veit forskjell på jordbruksrein(tamrein) og villrein…? Men gaupa vert vel rekna som eit relativt “intelligent” dyr, så det skulle ikkje forundra meg om at ho veit litt om dette…

    alb: Eg vil i alle fall ikkje titulera meg som nokon reinekspert. Kva slags tittel andre vil bruka, får vera opp til dei.

    Ok, eg kan leggja det miljøvernforbundet sine opplysningar vekk inntil vidare, sidan alb seier dei har faktafeil og synsing. Reknar med at opplysningane frå landbruksdepartementet då vert rekna som noko som ligg nærare “sanninga”.

    Landbruksdepartementet skriv i linken ovanfor: “Det store tapet av dyr, både kalv og voksne, framstår i dag som meget problematisk”….. “Viktigst i første omgang er å forhindre at dyr sulter i hjel” – mi tolking: Tamrein (td i Finnmark) svelt i hel av matmangel. Og dette er innan Norsk Landbruk!

    Vidare: “Når reinen er svak eller dør av sult, blir mattilgangen for rovviltet god.”

    Men no håpar eg verkeleg at me kan få debatten nedatt til Vest-Jotunheimen frå Troms og Finnmark. Men når andre trekkte inn situasjonen i nord, følte eg at eg burde svara.

    Eg har ei bøn til : Ver så snille og ikkje tillegg meg andre meiningar om rovdyr enn dei eg har. Viss jervestamma i landet har stabilisert seg på 25 – 50 % over det nasjonale målet, så ser eg ingen grunn til at ho ikkje skal ned på dette målet. Forsåvidt kan det til og med tenkjast at at antal jerv i den nasjonale målsetjinga er for høgt!

    Og viss Stortinget har bestemt at det ikkje skal vera ynglande rovdyr i denne regionen, så bør det sjølvsagt heller ikkje vera det. Skal ein gå ut mot Stortinget sine vedtak, bør ein ha betre greie på rovdyr enn det eg har. Truk nok alb er nærmare “rovviltekspert”-tittelen. (Elles er vel titlar mest ein uting…)

    Eg forventar også at Miljøvernforbundet kjem på bana og kjempar for villreinen som Noreg har eit særskilt ansvar for. Heilt einig med alb også her.

  34. eies Says:

    (Ein liten parantes først: Det som underteikna skriv, er alt anna enn primærkjelder. Har ikkje vore i Vest Jotunheimen og studert reinen ved sjølvsyn. Men ut frå eit sterkt engasjement for villrein og ikkje minst: Ynskje om ei reetablert villreinstamme i Breheimen-Luster, så har eg likevel valt å stikka hovudet fram i denne debatten. Så får me sjå korleis det går.)

    Så langt tykkjer eies alias Bukken i Båten at dette har vore ein oppklarande diskusjon med lite kverulering og personangrep.

    OPPSUMMERING

    – Større deler av tamreinen i nord (Finnmarksvidda…) lir under matmangel i vinterhalvåret. Dette fører til at tamrein døyr eller blir avkrefta av sjukdom. Difor har gaupe og jerv enkel tilgang til “lettfangeleg” mat. (Sjuk, avkrefta eller daud rein) Det er med andre ord ikkje ein “normal”/”berekraftig” tilstand for tamreinen i nord. Kjelde: Landbruksdepartementet mfl.

    – Mykje tyder på at tamreinen i Vest-Jotunheimen er sterkt plaga av sjukdom: Pulpanyre, hjernemark, svelgbrems-larvar, hudbrems-larvar, kjende og ukjende sjukdomar i samband med endra mattilgang + sikkert mykje meir.

    – Viss reinen vert hindra frå å bruka eit større område i fjellheimen, og vert tvinga til over tid å halda til på eit mindre område, då seier forskning at sjukdomspresset automatisk vil auka.

    – Jerven og andre rovdyr kan difor i ein viss grad fråtsa i sjuk og daud rein både i nord, og, muligens også til dels i Vest-Jotunheimen. Jerv og andre rovdyr vil ta mykje rein viss reinen er sjuk og avkrefta. Viss reinstamma er sunn og frisk, vil nok rovdyr framleis kunna gjera innhogg i stamma, men ikkje i ein slik grad at reinstamma står i fare for å bli utrydda.

    – T. Skogland skriv det slik: “Under reinskalvingen i slutten av mai tar jerven også ein del nyfødte kalver, men mine atferdstudier har vist at simlenes forsvarsmekanismer er svært effektive, såfremt simlene ikke er i dårlig hold pga. dårlige beiter, eller vanskelige værforhold under kalvingen nedsetter simlenes varsomhet eller svekker kalvene.”

    – P. Jordhøy (som eg har nemnt tidlegare): “Sjølv om det framleis finst jerv her i landet, synest arten å ha lite å seia for stamma av villrein i noko av villreinområda.”

    – Personleg vil eg tru at ein ulveflokk ville kunna gjera mange gonger større innhogg i reinstamma.

    – No veit eg at å nemna fagfolk, er det same som å vifta med ein raud klut framfor nasen på somme. Men uansett så vil eg tru at villreinforskarane i feltstudiar oppheld seg i fjellheimen i mange gonger lengre tid enn oss andre (folk flest).

    – Me skal vera kritiske til fagfolk. Absolutt. Og fagfolk kan ta feil. Men viss me skal fnysa av teori og vitenskapen, då er eg redd debatten vert håplaus, og me vil aldri koma fram til praktiske tiltak for å berga reinen.

    – I denne samanhengen må me difor nemna det ha målber: Jervestamma kan vera mykje større enn fagfolka er klar over, eventuelt: -enn fagfolka er villige til å innrømma. Her må det difor gjerast nye, grundige teljingar.

    – Likevel ligg det ein fare for folk flest når me skal vurdera kor stor ei stamme er (hjorte-, rein-, jerv-, gaupe-stamme… ). Me kan lett generalisera ut frå eitt eller nokre få eksempel. (Det var vel noko slikt jegeren gjorde, då han etter to turar i jaktterrenget sitt uttalte: Her i dalen finst det omtrent ikkje ungdyr… )

    – Eg reknar med at landbrukskontoret alt no er byrja å planleggja eit folkemøte om situasjonen for villreinen i Vest-Jotunheimen. Vil tru at Fylkesmannen v. Hermund Mjeldestad også vert med på eit slikt møte. (- sjølv om han nok har litt av eit arbeidspress: hjort og rovdyr i fylket + + …)

    – Vil tru at det finst mykje dugnadsvilje i Luster (Fjerning av jerv, driving av rein, muligens parasittbehandling, utbering av saltsteinar… ) Men fleire enn denne bloggeigaren bør nok gå til landbrukskontoret og etterlysa eit slikt møte.

  35. Villrein i Jotunheimen « Ola Njå Bertelsen Says:

    […] på nye måter, spesielt kite og skiseil er skremmende for villrein. Det er diskutert noe på denne bloggen. Foreløpig dreier debatten seg om hvor vidt Jerven har stor eller mindre betydning for nedgangen i […]

  36. eies Says:

    Du skriv eit veldig interessant innlegg på sida di:

    http://olanjaab.wordpress.com/2009/01/12/villrein-i-jotunheimen/

    For å spissformulera det: Eg er redd valet kan bli: Me vil etter kvart måtta velja om me skal ha villrein eller folk i fjellet.

    Vel me folk, så må me då akseptera at villreinen blir vekke.

    Heilt håplaust er det likevel ikkje. Viss menneske lærer seg å ta meir omsyn til villreinen, så er ein kombinasjon likevel muleg. Men då kan me ikkje ta det som sjølvsagt at eit turfølgje eller ein skiseglar kan susa gjennom eit kalvingsområde – for å ta berre eitt (kanskje litt ekstremt…?) eksempel.

    “Allemannsretten” som me ser på som sjølvsagt, er slett ikkje det i alle land. Eg vil kjempa for å behalda den, men då krev det god, gamaldags folkeopplysning til brukarane av naturen. Å “stengja av” deler av fjellheimen må bli absolutt siste utveg!

    Eg ser fram til ein dialog med skiseglarane og kitarane (som eg knapt veit kva er for noko… 🙂

  37. JAa Says:

    Før de vert for kategoriske ovanfor kitarane så vil eg nevne at eg knapt har sett ein kitar i det heile i området rundt Turtagrø der eg held meg om våren. (Det kan ha ein samanheng med at mai er den månaden i året med minst vind på Sognafjellet i følgje folk som hadde lyst til å drive med kiting der og tok seg bryet med å sjekke statistikkar på met.no)

    Men eg kan forstå at VISS det hadde vore kitarar som køyrde gjennom reinsflokkane så hadde dei vorte forstyrra av det. Men det er mange andre ting som også kunne forstyrra ein reinsflokk VISS det hadde vore der.

    Men ein ting eg kan tru kan forstyrre villreinen er den mykje nytta teltplassen i inngangen til Ringsdalen (midt i trekkruta) Der ligg det vel folk i telt gjennom stort sett heile mai og fram til midten av juni.

  38. eies Says:

    Eg ser ingen grunn til å vera verken meir eller mindre kategorisk mot kitarane enn mot andre, som td. DNT, tamreinnæringa, småfenæringa, jerven, hundeeigarar, jegerar, vegbygging, hyttefelt… Kanskje eg mistolkar deg, men er det slik at sidan du skriv Før de vert…, så tykkjer du ikkje det er så viktig å verna villreinen…? Og at verneinteressene no byrjar å bli litt sære, vanskelege og problematiske for andre interesser i fjellheimen ?

    Det er heilt klart at kitarar og skiseglarar kan løysa ut flukt-reaksjonar hjå rein. (Slå for eksempel opp ein paraply framfor ein hest. Då får du litt peiling på korleis dyr reagerer. NB: Snakk med hesteeigaren først. Det kan skje store ulukker ved dette eksperimentet!) Viss det ikkje er slik aktivitet i Jotunheimen, heller ikkje ved den såkalla Tindevegen, så kan me truleg avskriva den forklaringa. Det må vel vera fint?

    Eg er ikkje lokalkjend i Jotunheimen. Det høyrest fornuftig ut det du skriv om teltplassen ved inngangen til Riingsdalen. Fjelloppsynet bør tipsast om dette.

    Men dette er vel i dag bukkeområde, og dei greier seg kanskje best. Det største problemet er, slik eg forstår det, flokken med simler og kalvar (+ evt. ungdyr) som ser ut til stort sett å vera sperra inne på eit mindre område på/ved Kinsedalsfjellet. Kvifor er dei det?

  39. JAa Says:

    jau, eg har nok ikkje vore tydleg nok, eg tykkjer heilt klart at det er viktig å verne villreinen. Men eg meinar også at å dra inn kitarar som noko som skal kunne ha påverka villreinstamma i Vest Jotunheimen ikkje har noko med denne diskusjonen å gjere. Dei finst ikkje der!!
    men det er klart at alle hjelpemiddel som gjer at folk kan ferdast over eit større område per dag enn det dei gjorde før vil påverke dyrelivet meir enn om alle gjekk (sakte).

  40. eies Says:

    Ok. Å dra kiting inn i debatten, må nok dette innlegget ta æra/skulda for: http://olanjaab.wordpress.com/2009/01/12/villrein-i-jotunheimen/

    Og i villreinområda våre sett under eitt, er kiting eit problem. (Då eg googla villrein + kiting, fekk eg 18 sider med treff.) Personleg har eg stor sans for dei som kjem seg ut i naturen utan å bruka snøskuter eller fly, men også dei som brukar meir “primitive” framkomstmiddel må visa hensyn. Vil uansett tru at kitarane kan finna massevis med område der dei ikkje forstyrrer reinen. I alle fall så lenge allemannsretten står ved lag.

    Eg må nok ein gong tilstå at eg dessverre ikkje er lokalkjend i Vest-Jotunheimen. Men det kan for ein utanforståande som underteikna sjå ut som om aktiviteten på og i tilknyting til Tindevegen bør vurderast. Kan denne vegen verka som ein barriere for reinen? Det bør også vurderast om denne vegen må opnast seinare på året. Slike vurderingar må gjerast av fagfolk. Men eg tippar at folk flest og turistnæringa også har meiningar om dette.

  41. eies Says:

    Det formelle ansvaret
    Luster Landbrukskontor kar vore så velvillige at dei har kome med ei presisering av det formelle ansvaret for villreinstamma i Vest-Jotunheimen. Eg takkar for presiseringa, og prøver sjølv å gi att hierarkiet nedanfor, det øverste har størst formell makt:

    1. Direktoratet for Naturforvaltning – DN. Klageorgan for saker som villreinnemnda fattar vedtak i og er elles øverste organ innan villreinforvaltning.

    2. Villreinnemnda for Sogn og Fjordane Ansvar for godkjenning av bestandsplanar/avskytingsplanar/fellingskvotar m.v.

    3 Vest-Jotunheimen Villreinutval (samansett av rettigheitshavarar). Eitt utval for kvart villreinområde. Har tilrådingsmynde i saker som går til villreinnemnda og har elles ansvar for den praktiske gjennomføringa av tiltak i villreinområdet.

    Etter opplysningane frå Landbrukskontoret, er altså Luster kommune og Fylkesmannen på mange måtar sett på sidelinja når det gjeld villreinsaker.

    Men om mange ikkje har det formelle ansvaret, er eg likevel sikker på at me alle er med på å ta det reelle ansvaret. Og det reelle ansvaret er vel ikkje det minst viktige…

    For ordens skuld: Lat no ikkje dette bli ei heksejakt i å finna syndebukkar og kven som eventuelt ikkje har gjort jobben sin. Prøv heller at me står samla, alle me som ynskjer å berga villreinen i Vest-Jotunheimen!

  42. Knut Nybø Says:

    Skogland og Jordhøy har sikkert rett at jerven har litten betydning på ein større reinsdyr bestand. Skall 5-6 jerva
    beskatta 200 dyr med 50 kalv blir det fort ein høg %,
    Vis bestanden er 2000 dyr med 500 kalv blir det ein annan %.
    Eg trur ikkje du skall stola heilt på “bokji”.

  43. eies Says:

    Ein skal vera kritisk til bokji, og ein skal vera kritisk til folkji. Begge kan ta feil og begge kan ha rett, det varierer heile tida, det. Det er viktig å ha ein kritisk sans.

    Og eg er heilt einig i at i ein liten bestand med rein, som kanskje i tillegg er plaga av sjukdom og kanskje matmangel, der har jervane mykje god mat. Og det er lett å ta reinane.

  44. Knut Nybø Says:

    Bruk av beitte. Saltstein bør prøvast. Ledar simmla bør takast
    ut det er ho som styrer beitte brukken, ei ny ledar simmle
    kan kansje forandra bruken av beitte?.
    Kan vegen forandra beitte bruken 30 år etter den vart teken i
    bruk?, eg har sjølv sett rein beitta på austsia av vegen.

  45. Kongeørn Says:

    Jeg er helt enig med Knut Nybø! Jeg har lidt svært ved at læse hvad der står, men jeg er også fra Danmark, så jeg vil ikke skrive en masse som i ikke forstår alligevel🙂 Men kanon god blog!

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s


%d bloggarar likar dette: