NINA Rapport 348 Villrein i Breheimen-Mørkridsdalen Konsekvensutredning av vern

Høyringsutkastet til denne rapporten er sendt ut. No er ikkje eg i den heldige/uheldige stilling at eg får slikt automatisk tilsendt, men ein hyggeleg sambygding let meg få låna utkastet. (Siste: No har eg fått det som  pdf-fil. Interesserte kan få det hjå meg. Gi meg eit tips!)

Samandrag

Rapporten startar med å nemna det spesielle ansvaret Noreg har for å ta vare villreinen. Ottadalsområdet (- som Jostedalen kjem inn under), er utpeikt som eit av dei nasjonale villreinområda.

Rapporten seier at ikkje vern av Breheimen-Mørkrisdalen har liten til middels negativ verdi for villreinen. Viss det mest omfattande verne-alternativet blir vedteke, får det store positive verknader for villreinen.

Når det gjeld restriksjonar for å ta vare på villreinen, blir det føreslått parkeringsforbud om våren på spesielt sårbare strekningar. Det kan bli restriksjonar på løypetilbud i kalvingsperioden om våren. Tilhøvet mellom tamrein – villrein blir nemnt. Lite av dette vedkjem Jostedalen direkte.

Om karten over villreinområdet

Så vil eg nemna noko som gjeld meir generelt, og ikkje berre ved denne rapporten. Etter det eg kan finna ut, stoggar kart-grensene for Ottadalen Villreinområde i sør ved Vigdalsstølen.

Eg meiner Fivleområdet også må vera med. Argumentasjon: Det skal vera dyregraver ved Råum (A. Kvitrud: Soga om Gaupne, side 20) I området: Vigdalsstølen – Likholmyri – reina opp mot Fivla, skal det vera til saman sju dyregraver. Tre ved Vigdalsstøl (Arkeologiske rapporter, side 78), ei dyregrav har eg sjølv fotografert ved Likholsmyri (H. Fossøy) og til slutt skal det liggja tre dyregraver i bakken som går opp frå Likholsmyri til der det flatar ut mot hytta på Fivla. (Sverre Fossen) Det er difor urimeleg viss det ikkje var eit reinstrekk her over til Fivla-området i gamal tid.

 

Handspiki-vegen

Frå rapporten: Befolkning i Luster (som bor nord i Jostedalen) har ønsket at denne vegen ble etablert, mens Skjåk har sagt nei til denne vegen. 

Kven har ansvaret for ei reetablering?

Eg håpar eg tek feil, men for meg kan det verka som om ansvaret for ei reetablering vert pressa ned på lokalt nivå, anten det er Luster, Rauma, Stryn eller andre. Eg meiner at det er Ottadalen villreinområde som i større grad må koma inn og ta ansvar, både det moralske/etiske og det økonomiske. Det vert heilt feil at det er dei enkelte kommunane som skal stå for dette åleine.

Altså: Ansvaret for ei reetablering av villrein ligg på Ottadalen villreinområde. 

Om Luster sitt “dilemma”

I utkastet står det: Det er fremdeles åpnet for jakt på villrein i Luster. Kommunen har et dilemma her, siden en bør være restriktiv med jakt i sørområdene dersom man ønsker å etablere villrein i området. Eg tolkar dette som ein slags “logisk synsing”. Er dette ein metode med røter i forskning og vitskap?

Eg skal no koma med argument for at ei auke i villreinstamma i Skjåk-sør automatisk vil føra til meir villrein i Luster sin del av Breheimen. Om dette er ein metode som kan tilrådast, får viltforskarane uttala seg om.

I perioden 1984 – 1988 var talet på felte villrein i Ottadalen-sør særs lågt, mellom 73 og 87 dyr pr. år. Sjekk tala her: http://www.villreinomraadet.no/ Dette førte truleg til ein sterk auke i antal dyr i stamma. I 1991 skriv førstekonsulent i DNO Peik Bendixen mellom anna: Jeg ser tunge skyer hope seg opp! Først i Sørområdet der vi nå de siste årene har fått en reinstamme større enn det som noen gang har vært i disse fjellene siden villreinstatusen ble opprettet. (Mølmen: Ottadalsreinen   Fra pil og bue til lasso og gevær)

Denne auken i Skjåk-sør-stamma må ha gitt “kalde føter” til viltstyresmaktene, og alt i 1991 var talet på felte dyr kome opp i  heile 264 – meir enn ei tredobling. Talet på felte dyr låg lenge på over 200, og i fjor vart det felt 153 dyr.

Kva skjedde i Jostedalen på denne tida? Etter ei par tiår med reintomme fjell, dukka det i juni 1993 brått opp ein bukkeflokk med over 20 dyr i Viva-skredene. Her gjekk dei i fleire veker på grønt og saftig beite. Dette gjentok seg i 3 – 4 år, men så var det slutt.

I fjellet ved Kupevatn, Styggevatn og i Sprongdalen var det i nokre somrar fleire bukkeflokkar mellom 10 og 20 dyr. Men dei siste somrane har det vore lite rein å sjå, kun enkelte flokkar på eit par dyr.

Det som skjedde, er at den store auken i stamma i Skjåk-sør på slutten av 80- og byrjinga på 90-talet etter kvart pressa ut dyr frå Skjåk og hit til dei unytta beita i Luster/Jostedalen. Etter kvart som Skjåk-sør fekk redusert stamma att – ved hardare avskyting – kom det mindre og mindre rein over til Luster.

Konklusjon: Auke i villreinstamma i Skjåk-sør vil automatisk føra til meir rein i Luster/Jostedalen

 

 

 

 

Kva rapporten ikkje nemner

Eg har ved fleire høve etterlyst kva syn sentrale vilt-styresmakter og villrein-forskarar har på dette: Frå Luster si side kan det vera ynskjeleg å auka stamma i Sør-Skjåk slik at dyra vert “tvinga” til å trekkja over til dei ubrukte beiteområda i Luster. For det vidare arbeidet hadde det vore svært avklarande viss villreinforskarar i NINA mm. kunne gi eit klårt og eintydig svar på om dette er ein farbar veg. (Personleg er eg av den oppfatning at villreinforskarane meiner at dette ikkje er tilrådeleg pga. stor slitasje alt no på vinterbeita i Sør Skjåk. Men spørsmålet er såpass kontroversielt at det er vanskeleg å få eit tydeleg svar.) Nokså mange i Luster meiner framleis at dette er den enklaste vegen til å få til ei reetablering. Men viss noko slikt ikkje kan tilrådast frå forskarhald, ber eg om eit klårt og tydeleg svar, slik at dei som ynskjer ei reetablering kan gå over til å kjempa for andre, meir ressurskrevjande og vanskelegare metodar – som til dømes utsetjing av villrein. 

Og her kjem kommentaren som eg sende til NINA:

 

NINA Rapport 348 Villrein i Breheimen-Mørkridsdalen Konsekvensutredning av vern

 

 

Om Luster sitt “dilemma”

I høyringsutkastet utkastet står det: Det er fremdeles åpnet for jakt på villrein i Luster. Kommunen har et dilemma her, siden en bør være restriktiv med jakt i sørområdene dersom man ønsker å etablere villrein i området.

Eg tolkar dette som ein slags hint basert på det eg vil kalla “logisk synsing”. Er dette ein metode med røter i forskning og vitskap? (Personleg og privat skal eg gjerne støtta ei slik «freding», men det vil diverre neppe føra til at villreinen kjem attende.)

Eg skal no koma med argument for at ei auke i villreinstamma i Skjåk-sør, automatisk vil føra til meir villrein i Luster sin del av Breheimen. Om dette er ein metode som kan tilrådast, får viltforskarane uttala seg om.

I perioden 1984 – 1988 var talet på felte villrein i Ottadalen-sør særs lågt, mellom 73 og 87 dyr pr. år. Sjekk tala mine her: http://www.villreinomraadet.no/ Dette førte truleg til ein sterk auke i antal dyr i stamma. I 1991 skriv førstekonsulent i DNO Peik Bendixen mellom anna: Jeg ser tunge skyer hope seg opp! Først i Sørområdet der vi nå de siste årene har fått en reinstamme større enn det som noen gang har vært i disse fjellene siden villreinstatusen ble opprettet. (Mølmen: Ottadalsreinen Fra pil og bue til lasso og gevær)

Denne auken i Skjåk-sør-stamma må ha gitt “kalde føter” til viltstyresmaktene, og alt i 1991 var talet på felte dyr kome opp i heile 264 – meir enn ei tredobling. Talet på felte dyr låg lenge på over 200, og i fjor vart det felt 153 dyr i Ottadalen-sør.

Kva skjedde i Jostedalen på denne tida? Etter ei par tiår med reintomme fjell, dukka det i juni 1993 brått opp ein bukkeflokk med over 20 dyr i Viva-skredene, nær Styggevatnet. Her gjekk dei i fleire veker på grønt og saftig beite. Dette gjentok seg i 3 – 4 år, men så var det slutt.

I fjellet ved Kupevatn, Styggevatn og i Sprongdalen var det i nokre somrar fleire bukkeflokkar mellom 10 og 20 dyr. Men dei siste somrane har det vore lite rein å sjå, kun enkelte flokkar på eit par dyr.

Det som skjedde, er at den store auken i stamma i Skjåk-sør på slutten av 80- og byrjinga på 90-talet etter kvart pressa ut dyr frå Skjåk og hit til dei unytta beita i Luster/Jostedalen. Etter kvart som Skjåk-sør fekk redusert stamma att – ved hardare avskyting – kom det mindre og mindre rein over til Luster. I dag er det nesten ein liten sensasjon å sjå rein i Jostedalsfjella.

Konklusjon: Auke i villreinstamma i Skjåk-sør vil automatisk føra til meir rein i Luster/Jostedalen.

Kva rapporten ikkje nemner

Eg har ved fleire høve etterlyst kva syn sentrale vilt-styresmakter og villrein-forskarar har på dette:

Frå Luster si side kan det vera ynskjeleg å auka stamma i Sør-Skjåk slik at dyra vert “tvinga” til å trekkja over til dei ubrukte beiteområda i Luster.

For det vidare arbeidet hadde det vore svært avklarande viss villreinforskarar i NINA mm. kunne gi eit klårt og tydeleg svar på om dette er ein farbar veg. (Personleg er eg av den oppfatning at villreinforskarane meiner at dette ikkje er tilrådeleg pga. stor slitasje alt no på vinterbeita i Sør Skjåk.)

Nokså mange i Luster meiner framleis at dette er den enklaste og einaste vegen til å få til ei reetablering. Men viss noko slikt ikkje kan tilrådast frå forskarhald, ber eg om eit klårt og tydeleg svar, slik at dei som ynskjer ei reetablering kan gå over til å kjempa for andre, mykje meir ressurskrevjande og vanskelegare metodar – som til dømes utsetjing av villrein.

Kven har ansvaret for ei reetablering?

Eg håpar eg tek feil, men for meg kan det verka som om ansvaret for ei reetablering vert pressa ned på lokalt nivå, anten det er Luster, Rauma, Stryn eller andre. Eg meiner at det er Ottadalen villreinområde, som ein heilskapleg organisasjon, som i større grad må koma inn og ta ansvar, både det moralske/etiske og det økonomiske. Det vert heilt feil at det er dei enkelte kommunane som skal stå for dette åleine.

Altså: Ansvaret for ei reetablering av villrein i Luster og eventuelle andre stader, ligg på Ottadalen villreinområde.

Om karten over villreinområdet

Så vil eg nemna noko som gjeld meir generelt, og ikkje berre ved denne rapporten. Etter det eg kan finna ut, stoggar kart-grensene for Ottadalen Villreinområde i sør ved Vigdalsstølen.

Eg meiner Fivleområdet også må vera med. Argumentasjon: Det skal vera dyregraver ved Råum (A. Kvitrud: Soga om Gaupne, side 20) I området: Vigdalsstølen – Likholmyri – reina opp mot Fivla, skal det vera til saman 7 dyregraver. 3 ved Vigdalsstøl (Arkeologiske rapporter, side 78), 1 dyregrav har eg sjølv fotografert ved Likholsmyri (H. Fossøy) og til slutt skal det liggja 3 dyregraver i bakken som går opp frå Likholsmyri til der det flatar ut mot hytta på Fivla. (Sverre Fossen) Det er difor urimeleg viss det ikkje var eit reinstrekk her, over til Fivla-området i gamal tid.

Jostedalen 28.mars 2008

Einar Ese

 

 

 

 

10 kommentarar to “NINA Rapport 348 Villrein i Breheimen-Mørkridsdalen Konsekvensutredning av vern”

  1. eies Says:

    Ikkje ein kjeft som giddar å lesa om villrein. Får leggja inn ein kommentar og sjå om det hjelper.

  2. Christian H. Says:

    Hei
    Send lenk til bloggen din til NINA Einar, mykje bra synsing du kjem med.. Har ikkje fått lese kons.rapporten men viss du gidd så send den gjerne på e-post, viss du har den på pdf.. Så kan me kanskje ta ein disk. då.. Ellers verkar det på det du har referert at dei har vore meir fokusert på sørområda enn i fagrapporten, og det er jo bra. Og så er dei jo inne på det paradoksale at ein framleis jaktar på dei få dyra som trekk sørover.. Men jakstans i nokre år sit vel framleis for langt inne for Jostedølene?🙂

  3. eies Says:

    Nei, denne gongen har eg lite synsing. Derimot har eg underbygd det eg skriv nokså bra, tykkjer eg.

    Personleg og privat har eg ingen vanskar med jaktstans. Men om det har nokon vesentleg innvirkning på ei villrein-reetablering, trur eg ikkje.

    Dei to tiltaka som kan føra til reetablering er:

    1. Auka stamma i Sør-Skjåk. (Men det seier grunneigarar i Skjåk og forskarar i blankt nei til – håpar eg tek feil!)

    2. Ei utsetjing av villrein på Fivla (Diverre er dette det einaste som er gjennomførbart, etter mitt syn. Men eit slikt prosjekt vil vera enormt ressurskrevjande og truleg møta stor motstand.)

    Men har me noko val?

  4. Christian H. Says:

    I samband med verneplanen for Breheimen – Mørkridsdalen bør det vere eit krav/vilkår frå grunneigarane, lokalbefolkning og kommune at staten syt for at størst mogleg av fjellområda vert nytta av villrein. Det seier seg vel eigentleg sjølv at dersom eit slikt fjellområde skal vernast som nasjonalpark, så bør området ha eit intakt økosystem – og her er villreinen ein nykkelart.

    Det bør dannast ei arbeidsgruppe (kanskje det alt har blitt det no) som i samband med verneprosessen arbeider for villreininteressene. Etter kvart bør kostnadane med verneprosessen også inkludere kostadar for arbeidet til villreingruppa, og kostnader i samband med eit eventuelt nytt reetableringssprosjekt/utsettting.

  5. eies Says:

    Godt sagt – godt skrive!

    Dette MÅ Jørn Karlsen/NINA lesa.

    Viktige formuleringar i høyringsutkastet til NINA 348, og som eg tippar at du var med på å formulera, er også: “Dersom man ser fremover i tid, og trekker inn klimaendringer (betydninger av breer osv.) så kan dette området bli mer brukt og har (potensielt) stor verdi.”

    Og: “Et ikke usannsynlig scenario i forhold til prognosene for klimaet i fremtiden, vil være at områdene blir mer og mer egna for villrein.” ….. “Kommunen [Luster] er av den oppfatning at vernemyndighetene bør faktisk skyve villrein foran seg i verneprosessen. Man vil trolig få meget stor støtte/respons lokalt i Luster for dette.”

  6. JAa Says:

    Intakt økosystem som Hillman skriv om betyr vel at rovdyra også har ein plass i Breheimen? Uansett så er det naivt å tru noko anna enn at auka tilgang på mat (villrein) ikkje vil føre til at dei som likar slik mat føl etter og får gode levekår. Eg vil tippe at det nok er ein del folk her i dalen som ikkje er udelt begeistra for at ein skal bruke villrein for å lokke jerv og ulv hit. Finst det noko tal på forholdet mellom jerv / ulv og rein i eit “intakt økosystem”? (og no må ingen misforstå meg, eg ynskjer alle ville dyr som har ein naturleg plass i fjellet velkommen)

  7. eies Says:

    Christian H. kan sikkert gi eit godt svar til deg.

    Medan me ventar på det, så vil eg nemna at det er høgst forståeleg at bøndene er opptekne av korleis sauene har det på beite. Det er vel nærmast eit ibuande krav det, viss ein vil vera bonde.

    Slik eg har oppfatta det, skjer jerve-drapa på sauene i august – kanskje litt også i juli og september. På denne tida bryr ikkje jerven seg om rein, han har ikkje sjanse til å fanga ein frisk villrein på snøberr mark. Difor er han på denne tida ikkje meir ved villreinsflokkane enn andre stader i fjellet.

    Den tida jerven har sjanse til å fanga rein, er spesielt ved ugunstige, for reinen, snøforhold i fjellet, og når villreinen kalvar. Oppsummert: På etterjulsvinteren.

    Eg har ikkje høyrt nokon villreinforskar som har lagt fram bekymringar i høve til jerven.

    Elles vil eg visa til det eg svara SB tidlegare, på første spørsmålet hans i den 35innlegg lange tråden:

    https://eies.wordpress.com/2008/01/11/trygve-skjolden-fortel-om-korleis-villreinen-forsvann-fra-m%c3%b8rkridsdalen/

    Er det forresten nokon som kjenner til om jerveplaga er større der det er villrein enn andre stader, td kring Vest-Jotunheimen (= Sørsida i Luster), i Skjåk eller Ottadalen, Snøhetta, Hardangervidda… ?

    Og den vellukka villreinutsetjinga i Lærdal/Årdal i åra frå 1997, i regi av ma. Rein Arne Golf: Førte den til ei auka jerveplage?

    Eg spør i min naivitet, JAa, og andre. Og naiviteten består i at eg ikkje kjenner til dokumentasjon i desse tilfella. Så kanskje kan eies få seg ein trøkk her… ?

  8. eies Says:

    Sjølv om ingen har “kommentert den forrige kommentaren”, så reknar eg framleis med at jerve-frykta er nært kopla til ei reetablering av villrein.

    Eg stiller difor spørsmålet på nytt: Kjenner nokon til at ei villreinstamme eller reetablering av ei villreinstamme har ført til auka jerveplage?

    Dei aller fleste av dei tragiske jerveangrepa på sauer i Luster har, så langt eg kjenner til, skjedd i område der det ikkje finst villrein.

  9. JAa Says:

    Du nyttar ganske konsekvent det negativt lada ordet “jerveplage”. Kva legg du i det? Er det det same som jervebestand?

  10. eies Says:

    Med “jerveplage” meiner eg at jerv drep og/eller skadar sauer. Slik eg ser det har det ikkje nødvendigvis noko med jervebestand å gjera. Jerveplage er altså noko konkret og rasjonelt.

    Eg brukar også ordet “jervefrykt”. Det føler eg er eit meir psykologisk og irrasjonelt fenomen. Det trur eg har ein heil del med jervebestanden å gjera. Jervefrykta er delvis ekte – delvis innbilt. Eg har prøvd å visa at kobla opp mot ein villreinbestand er deler av jervefrykta truleg innbilt. Kva trur du?

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s


%d bloggarar likar dette: