Naustdals-bukk på Eikjo… ?

Frå ein av sjefane mine her på jordi (NB!: Eg har mange!) , fekk eg tips om at “Naustdal_Bukk_Gul_071″ er komen til Eikjo. Og slik ser det sanneleg ut, sjekk berre her.

Får håpa at han ikkje byrjar å krangla med Krundal-bukken…

CD med slåttar av Sjur Hesjevoll

Her spelar Sjur, etter det eg hugsar: “Bjønnheimen”.  Til venstre Richard Hilde, bak Sigurd Nes.

No er JSA 2009 kome i sal, og eg legg difor ut det eg skreiv i skuleavisa om denne nye plata.

Du kan gratis høyra smakebitar frå CD-en på ta:lik. Viss du vil kjøpa heile plata med Sjur Hesjevoll  -  eller berre nokre slåttar, kan du  gjera det også her.

 

DRIVANDE DANSESPEL – LEVANDE LYDARSPEL

 

SJUR HESJEVOLL

HARDINGFELESPEL FRÅ JOSTEDALEN

TA:LIK

Å setja folkemusikk og folkemusikarar i båsar, er sjeldan vellukka. Dette gjeld ikkje minst Sjur Hesjevoll (1914-1994) I sine beste stunder kunne han spela ein enkel og ”primitiv” danseslått med slik ekte innleving og formidlingsevne at tårene rann på dei som høyrde på. Det var ikkje minst heilheitsinntrykket av ein spelemann der mimikken og muskelspelet i heile den mjuke kroppen var med på å understreka rytmen og tonane.

Å gi att alt dette på ein cd, er uråd. Men her har plateselskapet ta:lik med Synnøve S. Bjørset, Håkon Høgemo og Jostedal Spel- og Dansarlag i spissen, i samarbeid med den næraste slekta, likevel gjort eit arbeid som viser mange ulike sider ved spelemannen. Å kalla fram att heile det inntrykket tilhøyrarane fekk ved å oppleva Sjur, er sjølvsagt umuleg på ein cd. Ein spelemann med såpass sterkt visuelt uttrykk og suggererande utstråling i miljøet der og då, kan neppe kallast fram att på film, heller. Men ut frå inntrykket ein får etter å ha lytta på plata, vil eg tru at den musikalske og tekniske kvaliteten på ein del av dei snart femti år gamle opptaka har vore prioritert høgt.

Med forbehold om det som er skrive tidlegare om å setja slåttespel i båsar: Av totalt 22 slåttar er det 7 i gamaldanstakt – der ein er eigen komposisjon, 8 eldre slåttar i vossatradisjon, 1 i tele-tradisjon, 1 i valdrestradisjon,  4 springarar i jostedalstradisjon og 1 lokal brureslått – som også kan kallast lydarslått.

NRK sitt folkemusikkarkiv hatt ei forlokkande dragning på alle som er glade i norsk folkemusikk. Men å få ut kopiar har vore rekna for å vera svært vanskeleg. Tidlegare var det i alle fall slik at ikkje utøvaren sjølv ein gong, fekk løyve til å få ein kopi av det han/ho hadde spela/sunge inn. Når ta:lik no til denne plateutgjevinga hadde fått løyve til å koma ”innafor” – inn i arkivet, kunne ein forventa at no skulle ein få høyra mange godbitar – sjeldne opptak og slåttar. Godbitar fanst der nok, men neppe så mange som underskrivne hadde håpa på: Av 22 spor på cd-en kjem under halvparten av spora frå NRK, brorparten av slåttane er med andre ord henta frå Norsk folkemusikksamling, og private opptak ved Sjur Gjerde, Jostedalen.

Å velja ut slåttar, har nok ikkje vore ein enkel jobb denne gongen. Til lags åt alle kan ingen gjera, skriv I.Aasen. Det vil alltid vera enkelte som saknar sine favorittar. Denne gongen har valet vore gjort med tanke på å få så høg kvalitet, musikalsk og teknisk, som råd var. Det har Synnøve og Håkon greidd, utan tvil. 

Det finst fleire slåttar i det ein kan kalla jostedalstradisjon enn dei som har kome med på plata. Slåttar som går i moll og i posisjon, er sjeldne i hardingfeleområdet. Sjur spela nokre slike.

Teknisk vanskelege gamaldanskomposisjonar frå Nord-Vestlandet, gjerne med posisjonsspel, var ei anna side ved Sjur. Han leika seg med dei tekniske vanskane og la inn vibrato der det høvde.

I motsetning til mange, var Sjur open for samspel med trekkspel og komp. Saman med Oddvar Stegegjerde gav han ut plater og kassettar med gamaldans. Men sidan dette alt er dokumentert, var det kanskje ikkje så viktig å få med dette denne gongen.

Ein ven og eit ideal, var Gjermund Haugen. Sjur spela fleire store slåttar etter han og andre spelemenn frå Telemark. Han tolka dei på sin eigen måte, men han spela dei godt. Skuldalsbruri, Markensmåndagen, Jentebedragaren. Dette var slåttar han gjerne greip til. Gjerne i dei mest uventa situasjonar, som etter ei lang natt då folk var slitne og trøytte, kunne Sjur slå til med storspel som fekk det til å gå kaldt nedetter ryggen. 

Som eit lite filologisk sidesprang til det fyldige og flotte teksthefte vil eg nemna slåttestevet: Eg vil reisa til Hatleli for dar er jentene kåte. I den engelske omsetjinga lenger bak i heftet: I want to go to Hatleli, because that’s where the horny girls are. No er det absolutt ikkje nokon sensasjon at slåttestev kan ha innslag av erotiske tema. I vår sex-fikserte tidsalder er eg likevel redd for at ein her har gått glipp av språklege nyansar. I det minste at det her minst er snakk om ei dobbelt-tyding. Ordet kåt kan også ha ei heilt anna tyding. Ein kan vera yr, glad og vilter, ha generell livsglede. Slik kunne ordet tidlegare også brukast om ungar som hoppa og dansa og var i ekstra godt humør, og absolutt utan nokon seksuell undertone. Dette finn ein også i ein annan slått frå Sjur sitt repertoar, springaren Lystig og kåt.

Å snakka om favorittslåttar på denne plata, er vanskeleg. Slike ting vil også gjerne variera, ogso over tid. Personleg set eg stor pris på Bjønnheimen og Eg vil reisa til Hatleli. Men også den meir sjeldne Springar (som han lærde av mor si) er etter mi meining ei lita perle. Underskrivne er slik ”samanskrudd” at han ofte gler seg meir over ein liten slått som er godt spela, enn store meisterstykke. Men Sjur meistra også desse sistnemnde slåttane. Dei som set pris på meir storfelt spel vil heilt sikkert gle seg over Siklebekken, Gjelsviken og  Sumarkveld i Jotunheimen.

Eit særmerkje for spelet til Sjur, ved sida av ei total innleving i musikken med heile kroppen, var bruk av velklingande dobbeltgrep, men også variasjonar med eintonig spel, og passasjar der spelemannen kunne ta i bruk vibrato. Dette siste var og er sikkert omstridt både av puristar og forskarar, men slik spela Sjur. Og fåe kan gjera han dette etter.

Det går ikkje fram korleis Sjur har lært alle dei sokalla ”vossaslåttane”, (8 slåttar totalt) bortsett frå Kjepphesten etter G. Haugen, og Gjelsviken etter G. Borgen. Martin Halveg skriv at han høyrde Ola Halveg spela Sørfjorden i 1901, i ein alder av 80 år. Martin Halveg var ei kjelde som ikkje slengde rundt seg med lause påstandar. Om Jostedalen låg kanskje litt avsides til, er det likevel ikkje umuleg å tenkja at slåttar frå Voss og Hardanger vart spela i Jostedalen kring 1900. Spelemenn ferdast mykje, og var svoltne på nye slåttar. Dette kan sikkert diskuterast, men uansett kan dagens spelemenn, ogso frå Voss og Hardanger, med utbytte lytta til Sjur sine tolkingar. Spesielt til den leikande lette og eggjande rytmen.

Slåttar har vandra, og å setja dei i grupper og båsar vert sjeldan rett. Dei eg har kalla typiske jostedalsslåttar, som Eg har vore i Hatleli og Bestefarsslåtten, har tema som me finn att frå andre kantar av landet. Sjur spela ein springar som her i dalen gjekk under namnet: Vassdalslåten, og denne finn me att elles på Vestlandet under namnet Syndebukken. S.B.Osa har i alle fall vorte sitert slik: Syndebukken, det er ein Sognaspringar, det. Å bruka dette som eit prov, er nok ikkje rett. Men jostedalstradisjonen er grei på dette punktet. Kanskje dette kan forskast vidare på?

Sjur var ein ettertrakta dansespelemann. Dette gjaldt både til bygdedans og gamaldans. Gamaldans-melodiane (7 totalt) let klårt, reint og rytmisk. Ekstra fint er det at komposisjonen Ei sveisen jente eller Liv er med. Rundansspel var nok det Sjur praktiserte aller mest på heimebane. Ikkje minst i krigsåri, då ungdomshusa vart stengde av tyskarane. Men jostedølene visste råd: Dansen gjekk på omgang og heldt fram rundt omkring i stovene. Rønnaug Huse viser tydeleg kontakten som var mellom Jostedalen og Gudbrandsdalen.

Sjur sette sitt sterke personlege stempel på alt han spela. Ein favoritt der er Rauseljen, som er ein vals han truleg har etter Martin Halveg. For å visa korleis store spelemenn formar om slåttar, kunne det kanskje vore eit interessant pedagogisk eksperiment å setja desse to slåtteformene opp mot einannan. I mine øyre er dei to formene ulike, men som slåtteformer er dei begge like fascinerande og interessante, likevel.   

 

Som ei oppsummering vil eg likevel seia at plateselskapet ta:lik gjer ein kjempejobb med å gi ut plater med tradisjonsspel. På ”plateslepp-konserten” sa Håkon det nokolunde slik: Takk og lov for at me har eit slikt plateselskap. Sjur Hesjevoll vert her presentert på ein respektfull, fin og verdig måte. Plateseskapet har valt ut slåttar som skal gi eit utdrag av repertoaret til spelemannen – slike slåttar Sjur spela mykje, og difor truleg likte. Som kunstnar var han heldigvis heva over snevre sjangergrenser, geografiske skiljeliner og det ”forstå-seg-på-arar” sa var godt spel. Som Håkon sa på konserten, så var han på mange måtar ein bohem, her oppe i den vesle fjellbygda.

Nemnast kan det elles at den originale, særmerkte og sjeldne jostedalstradisjonen av uforståelege grunnar aldri vart representert i det 7 band store verket Norsk Folkemusikk, hardingfeleslåttar (Universitetsforlaget). Litt malplassert er eit par jostedals-slåttar likevel komne med i eit tilsvarande verk for vanleg fele. Så jostedalstradisjonen er nok enno alt for dårleg dokumentert på noteutgjevingar. Ogso dette må ta noko av skulda for at underteikna ved eit anna høve gjerne kunne ha ynskt meir dokumentasjon av slåttar frå Jostedalen.

Dei som opplevde Sjur som spelemann, vil finna stor glede i få høyra han på nytt i gode og presentable opptak, utvalde av Synnøve Bjørset og Håkon Høgemo. Håkon er ein meisterspelemann som har studert og spelar slåttane etter Sjur pietetsfullt, men også prega av hans eigen suverene teknikk, utstråling og framføringsmåte. Yngre og eldre spelemenn, dansarar og alle andre som er glade i ekte, særmerkt, rytmisk og samstundes gripande hardingfelespel bør kjøpa cd-en Sjur Hesjevoll: HARDINGFELESPEL FRÅ JOSTEDALEN . Dei vil heilt sikkert  ikkje angra.

Når kjem neste cd med den andre store spelemannen i dalen: Olav Sperle…?

Einar Ese

Bokslepp: “Rein og reinsjakt i Jostedalsfjelli”

Frammøtet på boksleppet søndag 29.november kl 15.00 på Jostedal Hotell var stort. Her var jegerar og ”gamlekarar”, men ikkje minst var det mange som ”aldri har sett sine bein i eit gevær” som Øystein Sunde ville ha sagt det. Og nett desse siste er kanskje aller viktigast viss me vil ha reinen attende. I tidlegare tider var “rein” nokså einsbetydande med “jakt” og “mat”. I våre dagar er reinen sine leveområde trua frå mange kantar, som fjelloppsynet også nemnde i foredraget sitt, og skal me gi reinen gode vilkår, nyttar det ikkje at jegerar og grunneigarar står på barrikaden åleine. Då er me nøydde til å få “folk flest” med oss.

• Olav S. leia feststunda, for slik følte eg det var, med stø hand. Han er reflektert med eit  ungdommeleg sinn.
• Sverre F. fortalde om arbeidet med boka og filosoferte ma.  over antal kilometer han hadde gått i fjellet. Det vart nok ein del.
• Einar F. hadde eit foredrag om reinen sitt liv og levemåte. I tillegg viste han eldre foto frå reinsjakt i Jostedalen. Folk likte tydelegvis begge deler.
• Einar E. fortalde om arbeidet i gruppa som skal få reinen til å etablera seg att i Luster sin del av Breheimen.
• Steinulf S. ga eit interessant oversyn kva ein hadde oppnådd og kva ein ikkje hadde oppnådd ved opprettinga av  Nasjonalparken.

Kaffien og kakene smakte, og praten gjekk  triveleg kring bordi. Sverre F. signerte og skreiv helsingar i bøker. Ei utruleg billeg og fin julegåve må dette vera. 175 kr er ikkje mykje i våre dagar.

Som sagt: Eg følte dette som ei liti høgtidsstund!

Men viss me ikkje får reinen attende til Jostedalsfjelli, så vert likevel dei mange kulturminna me finn i form av dyregraver, bogastille og herbørje – dei vert for underskrivne berre eit einaste stort sorgens monument.

Den merkte “Krundalsbukken”, kva med han… ?

Fremst i Krundalen, frå Grov og mest i Bergsetdalen, har det i sommar gått ein bukk med det vitskaplege namnet: “Luster_Bukk_Gul_123″.

• 14. mars i år    :   Vart han visstnok mekt på Eikjo/Eikjastrondi 
• o8.mai               :   Siste signal frå Eikjastrondi
• 12.mai               :    Alsmo
• 13.mai               :    Fossen/Fossøyane
• 18. og 19. mai :    I Bakken
• 20.mai               :    Går han frå  Hesjevollstrondi til Røykjadøla
• I sommar har han stort sett gått i Bergsetdalen

• 8.oktober      : Hausttrekket startar.   Passerer Gjerde
• 9.oktober      : Sperla
• 10.oktober   : Leirdøla
• 11.oktober    : Rånnøy
• 12.0ktober   : Ytre Eikjo, utom Vedvik.  
• Viss han overlever, vert han vel gåande her i vinter….

So kjem spørsmålet: Skal bukken kallast “Krundals-bukken” eller “Eikjo-bukken”…

Sjekk det eg har skrive her.

Les om merkjeprosjektet her.

Hjortekolle på langtur

Ei hjortekolle som fekk påsett klave og øyremerkje på Kaupanger, er no observert i Askvoll.

Les meir her og her.

Meir om boksleppet

Eg prøver å gi att teksten på plakaten:

 

JOSTEDAL HISTORIELAG

Bokslepp

Søndag den 29. november kl. 15.00 vert det slepp på Jostedal Hotell av boki som Sverre Fossen har ført i penn:

“Rein og reinsjakt i Jostedalsfjelli”

Sverre Fossen vil fortelje om arbeidet med boki og den omfattande registreringa av gamle fangstanlegg i Jostedalsfjelli. Vidare vil fjelloppsynsmann, Einar Fortun og lærar, Einar Ese orientere om planar for å få opp att ein reinstamme i fjelli våre.

Jordbrukssjef, Steinulf Skjerdal vil snakke om lover og rettar i Nasjonalparken, sett ut frå jordbruksnæringa.

Kultursjef, Erling Bjørnetun: Kulturminne i fjellet. (Rykte seier at dette innslaget går ut.)

Kaffi og lettare servering.

Arr: Jostedal Historielag

 

Eg håpar verkeleg at ein del folk vil koma. Sjølv gler eg meg, i alle fall!

Sverre Fossen: “Rein og reinsjakt i Jostdalsfjelli”

Rein ved Styggevatnet i sommar. Biletet er ikkje frå boka.

Jostedal Historielag kjem i haust med ei ny bok. Det er Sverre Fossen: Rein og reinsjakt i Jostedalsfjelli.

I eit skriv me fekk i posten frå historielaget, står det:

Fangstanlegg.

Arbeidet med å registrere gamle fangstanlegg i fjellområda våre er nå samanfatta i ei bok som Sverre Fossen har skrivi: “Rein og reinsjakt i Jostedalsfjelli” Det vert “bokslepp” på Jostedal Hotell sundag den 29.november kl 15.

Fjelloppsynet i Luster vil vera til stades, det same reknar eg med mange lokale jegerar og historieinteresserte vil vera. Dessutan håpar eg  fjellvandrarar og fotturistar vil koma.

Sjå også på origo

Ein høgtideleg lovnad!

Bilettekst: “Me er trygge. eies har lova å ikkje skyta oss”. Teksten til  biletet av desse reinane attmed Styggevatnet i sommar, er vel likevel ikkje heilt rett. Det finst andre jegerar både her og i nabofylket vårt.

Trass i at “den harde kjerne” i reetableringsgruppa Kjartan, Olav og Einar F. forhandla fram ein gullkanta avtale med Skjåk, der dei gjekk med på – inntil vidare – å auka vinterstamma med ein stad mellom 50 og 100 reinar, tykkjer eies at arbeidet går litt seint og trått. Det er fleire tiltak som kunne vore gjort, og fleire prossessar kunne ha vore sette i gang. Sidan eies er med i Reetableringsgruppa, lyt han sjølv ta sin del av skulda for at sovore ikkje har vorte gjort. 

Som eit lett desperat tiltak vil eies difor utdjupa den tidlegare lovnaden han har kome med: EIES LOVAR MED DETTE, MED VILLREINBLOGGEN SINE LESARAR SOM VITNE, AT HAN ALDRI, NOKOSINNE, VIL SKYTA VILLREIN I LUSTER SIN DEL AV BREHEIMEN!

Han vil poengtera at han hittil ikkje har vurdert å melda seg inn i NOAH. Heller ikkje kjenner han seg plaga av same symptom som Molanden nedi Kongo. Men dette er noko eies har tenkt på i fleire år.

I motsetning til i fjor då eies var uheldig under hjortejakta, har han i år hatt hellet med seg. Såleis kunne han gjerne tenkja seg ein tur på jakt etter villrein i Jostedalsfjelli. Men at her kan etablerast ei villreinstamme, er langt viktigare enn at eies får sjå på rein med berre eitt auge. eies vil presisera at dette er noko han gjer kun for sin eigen del, og at han sjølvsagt ikkje vil oppmoda eller pressa andre til noko liknande. Viss eies vert invitert med på jakt som “sherpa” eller liknande, vil han bli glad, og han vert gjerne med. Dette må då bli etter at fredingsvedtaket er oppheva.

Det er såleis med eit snev av tru eller overtru at eies gjer dette.

Måtte det snart etablerast ei villreinstamme i fjella våre. Til glede for folk flest!

 

Einar Fortun fortel om hjortejakta 09, frå Radio Luster

Høyr Einar Forten bli intervjua av Kjell Opheimshaug om hjortejakta.

Klikk inn på Radio Luster. Deretter klikkar du på Einar Fortun om jaktsesongen o9.

Du må berre venta, det tek ei tid.

Reetablering av reinstamme, innslag i Radio Luster

Høyr Kjell Opheimshaug intervjua Einar Ese om reetablering av villrein. Klikk deg inn på Radio Luster, og klikk vidare på  Reetablering av reinstamme Einar Ese.

Ha tolmod, det tok ei god stund før innslaget kom.